سطح بندی شهرستان های استان مرکزی از لحاظ زیرساخت های گردشگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه تهران

10.22131/sepehr.2021.246136

چکیده

مطالعات فضایی در هر زمینه­ای میتواند حقیقت و واقعیت را در آن موضوع روشن نماید. یکی از عواملی که تأثیرات شایان و قابل توجهی در رشد و توسعه گردشگری دارد، میزان دسترسی به زیرساختها و امکانات لازم برای آن است. بنابراین، بهمنظور مشخص شدن علت دسترسی به عوامل برتری در هر حوزه جغرافیایی در دست­یابی به این امکانات، تحقیق حاضر با هدف ایجاد عامل و معیاری برای ارزیابی و سنجش شهرستانهای استان مرکزی از لحاظ زیرساختهای گردشگری صورت گرفته است. این تحقیق از نظر روش، توصیفی - مقایسهای و از نظر هدف کاربردی است. محدوده مورد مطالعه تحقیق، کل  شهرستانهای (12 شهرستان) استان مرکزی است. جمع­آوری دادهها از روش کتابخانهای و با استفاده از آمار، ارقام و اطلاعات ارائه شده توسط ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان مرکزی و نیز سالنامه آماری سال 1394 این استان انجام پذیرفته است. همچنین از روش تصمیمگیری چند معیارۀ PROMETHEE برای سطحبندی شهرستانهای استان مرکزی استفاده شده و نیز، به­منظور تعیین وزن مؤلفهها از روش دلفی و به کمک 10 نفر از استادان و کارشناسان در این زمینه بهره گرفته شده است. همچنین، بهمنظور تحلیل روابط بین متغیرهای پژوهش از روش مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شده  است. یافته­های پژوهش حاکی از آن است، که شهرستانهای اراک (0.7739)، ساوه (0.4673) و شازند (0.3536) بهترتیب رتبه­های اول تا سوم را به خود اختصاص دادند. بنابراین، با توجه به نتایج بهدستآمده میتوان گفت که مهمترین عوامل برتری در دست­یابی به امکانات مساعد و مطلوب، مرکزیت و جمعیت بوده است. همچنین، مؤلفههای خدماتی (0.279)، حملونقل (0.096) بیشترین تأثیر را بر این رتبهبندی داشته است. بنابراین، برای دست یافتن به توسعه پایدار گردشگری باید امکانات و تجهیزات (که مهمترین آنها خدمات و حمل­و­نقل هستند) را بهصورت یکپارچه در بین شهرستانها توزیع نمود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Ranking different counties of Markazi Province based on their tourism infrastructure

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Ghadiri Masoum 1
  • Hamid Afshari 2
1 Professor at the Faculty of Geography, University of Tehran
2 Graduate Student, Department of Geography and rural planning, University of Tehran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Nowadays, tourism is widely accepted as a fundamental basis of development. As a sector of economy, tourism is considered to be one of the most important activities of contemporary human beings, which not only makes dramatic changes to the landscape, and political, economic, and cultural condition, but also transforms lifestyle of many individuals. The contemporary world considers tourism as one of the most important sectors of the tertiary industry which affects job creation and income generation, results in significant economic growth, and consequently provides the prerequisites for sustainable development of different societies. Iran is among the top 10 countries of the world in terms of tourist attractions, possessing many sites with potential attractions. Thus, tourism can be considered as an effective tool in dealing with economic problems of the country. As the basis of sustainable development, tourism can solve some problems of the country and thus, development of its infrastructure results in optimal allocation of available resources. The present study seeks to investigate the overall condition of tourism infrastructure in Markazi province. Previous studies in France, Austria, Switzerland, the United Kingdom, Ireland, Thailand and Japan indicate that their tourism sector has developed rapidly and now aids other sectors of the economy. Therefore, a comprehensive analysis of necessary infrastructure for the development of this industry can result in a more dynamic rural economy.
 
Materials & Methods
This applied study has a descriptive-comparative design and its study area includes all counties of Markazi Province. Library method and questionnaires were used for data collection. Statistical data and information were collected from the General Directorate of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts of Markazi Province and the statistical yearbook (2015) of this province. In accordance with Delfi method and targeted sampling, related indices were sent to 17 rural development experts and specialists via Email.  It should be noted that some of these experts had previous experience in tourism. Finally, 10 completed questionnaires were received. PROMETHEE multifunctional decision-making model was also used to determine the overall condition of counties in Markazi Province in relation to tourism infrastructure.
Since the present study seeks to classify counties in Markazi province, the first function of this technique has been used. An appropriate weight is first assigned to each of the 20 indices of tourism infrastructure using Delphi method. Then, these weights are evaluated and measured along with the value of each component and option in Visual PROMETHEE software. Structural equation modeling was used to investigate relations between variables more comprehensively. SPSS 26 and Smart PLS 3 software were also used to analyze the data.
 
Results & Discussion
Findings indicate that Arak with a value of 0.7739 has ranked first among the counties. Several factors can be the reason: First, as the capital of the province, Arak possesses better facilities, larger population, etc. Second, as the main access road connecting neighboring provinces, Arak has developed more than other counties. With a value of 0.4673, Saveh has the second rank. Saveh also contains the access road connecting some of neighboring provinces and is located near Tehran. Thus, a strong industrial town has developed in this county attracting many workers with different ethnicities seeking employment and income. Due to these factors, relatively good facilities have developed in Saveh. With a value of 0.3536, Shazand has ranked third. Due to its proximity to Arak (the capital of the province), this county has attracted large industries such as petrochemical industry along with suitable facilities and infrastructure. Khomein (0.3166), Delijan (0.0168), Mahalat (-0.1023), Tafresh (-0.1634), Khandab (-0.3002), Zarandieh (-0.3266), Farahan (-0.3320), Ashtian (-0.3514) and Komijan (-0.3523) are next in rank.
Analyzing the relationships between variables indicates that service-related components (0.279) and transportation-related components (0.096) have the most powerful direct influence on the level of development and other variables are next in rank.
 
Conclusion
Findings of the present study and previous studies indicate that centrality and population can be considered as influential factors resulting in easier access to desirable and appropriate facilities in different countries of the world. However, such a difference is not observed between different regions in developed countries due to their integrated development. Developing countries such as Iran lack such an integrated development environment and thus, the condition in provincial capitals is much more different from other counties. As indicated in the present study, the level of development in Arak was much higher than other counties of Markazi province. Therefore, an appropriate plan is required for other counties to achieve sustainable development, and especially sustainable tourism development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Structural Equivalence
  • Leveling
  • Infrastructure
  • Tourism
  • PROMETHEE
1- احمدی، تقیان، یمانی، موسوی؛ عبدالمجید، علیرضا، مجتبی، سیدحجت، 1395، ارزیابی منطقه اورامانات جهت توسعه ژئوتوریسم و با هدف پیشنهاد منطقه به‌عنوان ژئوپارک ملی - جهانی، پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی،‌ دوره 4، شماره 4، بهار 1395، صص 1-16.
2- افتخاری، قادری؛ عبدالرضا رکن‌الدین، اسماعیل، (1381)، نقش گردشگری روستایی در توسعه روستایی، فصلنامه مدرس، دوره 6، شماره 2، صص 23 - 41.
3- افتخاری، مهدوی؛ عبدالرضا رکن‌الدین، داوود، (1385)، راه‌های توسعة گردشگری با استفاده از مدل SWOT (مورد مطالعه: دهستان لواسان کوچک)، فصلنامة مدرس علوم انسانی، دورة10، شمارة2، صص1- 30.
4- اقتصاد آنلاین، 1399، شاخص گردشگری در سال 98 چه وضعیتی داشت؟
https://www.eghtesadonline.com/n/2CCJ
5- جمعه‌پور، احمدی؛ محمود، شکوفه (1390)، تأثیر گردشگری بر معیشت پایدار روستایی (مطالعه موردی: روستای برغان، شهرستان ساوجبلاغ)، فصلنامة پژوهش‌های روستایی، دورة 2، شمارة1، صص33- 63.
6- جولیا شارپلی، ریچارد، 1380، گردشگری روستایی، ترجمه منشی‌زاده و نصیری، نشر منشی، تهران.
7- چقاجردی، فتوحی، حاجی آقاجونی کاشی؛ ایمان، زیبا، شیوا، (1395)؛ سنجش سطح توسعه‌یافتگی گردشگری شهری محلات منطقه یک اصفهان با استفاده از شاخص ترکیبی توسعه انسانی HDI؛ میراث و گردشگری، دورة1، شمارة2، صص 131-144.
8- خانی، خسروی­‌مهر، طورانی؛ فضیله، حمیده، علی، (1393)، سنجش پتانسیل‌های گردشگری روستایی با رویکرد رفع چالش‌های اقتصادی (مطالعة موردی: دهستان قلعه قافه- شهرستان مینودشت)، پژوهش‌های روستایی، دورة 5، شمارة 1، صص191 - 212.
9- خانی، فضیله، (1390)، تحلیل جنسیتی از درک آثار گردشگری روستایی (موردمطالعه: روستاهای کن- سولقان در شمال غرب تهران)، فصلنامة توسعة محلی (روستایی- شهری)، دورة3، شمارة1، صص25-44.
10- داری‌­پور، مرادی؛ نادیا، ابوذر (1395)، ارزیابی توزیع خدمات گردشگری شهری با استفاده از روش PROMETHEE، (مطالعه موردی شهرستان‌های استان خوزستان)، مجله کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی وسنجش از دور در برنامه‌­ریزی، دورة 6، شمارة4، صص 35- 51.
11- دربان آستانه، علیرضا، 1395، جزوه روش‌ها و فنون تصمیم‌گیری در برنامه‌­ریزی روستایی، دانشگاه تهران.
12- رضوانی، جعفری مقدم، رحیم‌­اف؛  محمدرضا، سعید، حمید، (1391)، تأثیر گردشگری بر تقویت نگرش‌های کارآفرینانه در مناطق روستایی (مطالعة موردی: مقایسة روستاهای ابر و ابرسج - شهرستان شاهرود)، فصلنامة پژوهش‌های روستایی، دورة 3، شمارة 10، صص153- 174. 
13- زرافشانی، شرفی، گراوندی، قبادی؛  کیومرث، لیدا، شهپر، پرستو (1392)، بررسی اثرات توسعه گردشگری در ارتقاء شاخص‌های اقتصادی ـ اجتماعی نواحی روستایی (نمونه موردمطالعه: منطقه گردشگری ریجاب در استان کرمانشاه)، فصلنامة اقتصاد فضا و توسعه روستایی، دورة 2، شمارة 3، صص119- 134.
14- ساسان­‌پور، موسی‌وند؛ فرزانه، جعفر، 1390، تعیین قطب گردشگری استان مازندران، اولین همایش بین­‌المللی اقتصاد و مدیریت گردشگری، تهران.
15- شمس‌الدینی، علی، (1389)، گردشگری روستایی راهکاری سازنده در توسعة روستایی، (مطالعة موردی: روستای فهلیان)، فصلنامة مسکن و محیط روستا، دورة 29،  شمارة 131، صص95-107.
16- طواری، سوخکیان، میرنژاد؛ مجتبی، محمدعلی، سیدعلی، (1387)، شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر بهره‌وری نیروی انسانی با استفاده از تکنیک‌های MADM (مطالعه موردی: یکی از شرکت‌های تولیدی پوشاک جین در استان یزد)، دورة 1، شمارة1، صص71- 88.
17-  غفاری، ترکی هرچگانی؛ سید رامین، معصومه (1388)، نقش گردشگری در توسعة اجتماعی- اقتصادی نواحی روستایی استان چهارمحال و بختیاری مورد: بخش سامان، فصلنامة روستا و توسعه، دورة12، شمارة 2، صص113-126.
18- قدیری معصوم، حاتمی‌فر،  طباطبائی؛ مجتبی، مجتبی، سیدمهدی، 1395، ارزیابی زنجیره تأمین گردشگری روستایی روستای مصر، فصلنامه مطالعات مدیریت گردشگری، سال یازدهم، شماره 35، 62 - 41.
19- قدیری معصوم، استعلاجی، پازکی؛ مجتبی، علیرضا، معصومه، (1389)، گردشگری پایدار (روستایی و عشایری)، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران.
20- قدیری معصوم، پازکی؛ مجتبی، معصومه، (1387)، نقش گردشگری پایدار روستایی در توسعه پایدار روستاها،جغرافیای سرزمین، دورة 5، شمارة2، صص13-22.  
21- کریم‌زاده، کریم‌زاده؛ مجید، بهزاد، 1398؛ سنجش سطح توسعه‌­یافتگی گردشگری شهرستان‌های استان سیستان و بلوچستان؛ فصلنامه علمی- پژوهشی جغرافیا (برنامه‌­ریزی منطقه‌­ای)؛ دورة 9؛ شمارة4؛ پاییر 1398؛ صص 568- 555.
22- کرمی دهکردی، کلانتری، خراسانی؛ مهدی، خلیل، محمدامین، (1395)، واکاوی کیفی مشکلات گردشگری روستایی در استان چهارمحال و بختیاری با استفاده از نظریه مبنایی با تأکید بر روستای دیمه شهرستان کوهرنگ، مجله‌ی برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری دورة5، شمارة 19، صص 175-198.
23- مؤمنی، شریفی‌­سلیم؛ منصور، علیرضا، (1394)، مدل‌ها و نرم‌­افزارهای تصمیم‌گیری چند­شاخصه، نشر مؤلف، چاپ سوم، تهران.
24- موسوی، ویسان، محمدی حمیدی، اکبری؛ میرنجف، محمد، سمیه، مهناز، 1394، بررسی و اولویت‌بندی توان‌ها و زیرساخت‌های توسعه گردشگری با روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (موردمطالعه: شهرستان‌های استان کردستان)، فصلنامه توسعه گردشگری، دورة 2، شمارة1، صص17-31.
25- وارثی، تقوایی، شاهیوند؛ حمیدرضا، مسعود، حسن، (1390)، تحلیلی بر وضعیت زیرساخت های گردشگری در شهر اصفهان (با تأکید بر هتل‌ها)، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دورة 22؛ شمارة4، صص91-112.
 
26- Ahmadi, A., Taghian, A., Yamani, M., Mousavi, S.H. (2015), Assessing and determining the policies of strategic management of geomorphotourism in awramanat region in line with the geotourism development of the region, Advances in Environmental Biology, 2015, 9(3), pp. 585–595.
27- Ahmadi, A., Taghian, A., Yamani, M., Mousavi, S.H. (2014), Assessment of Geomorphotourism potentials in Awramanat region using the scientific value and added value Methods (Model’s Reynard et al.), Advances in Environmental Biology, 2014, 8(17), pp. 140–147.
28- Ana Paula F. Lopes, María M. Muñoz, Pilar Alarcón-Urbistondo, (2018). Regional tourism competitiveness using the PROMETHEE approach, Annals of Tourism Research, 73: 1–13.
29- Chao, TIAN & PENG, Juan-juan & ZHANG, Wen-yu & ZHANG, Shuai & WANG, Jian-qiang, (2020). Tourism Environmental impact assessment based on improved  AHP and picture fuzzy promethee II methods , Technological and Economic Development of Economy, 2020 Volume26 Issue2: 355–378
30- Dadvar-Khani, 2012, Participation of Rural Community and Tourism Development in Iran Community Development, 43:2, 259-277.
31- Domínguez, Trinidad & Darcy, Simon & Alén González, Elisa (2014). Competing for the disability tourism market – A comparative exploration of the factors of accessible tourism competitiveness in Spain and Australia, Tourism Management Volume 47, 261–272.
32- Ghasemi, Peiman & Mehdiabadi, Amir & Spulbar, Cristi & Birau, Ramona, (2021). Ranking of Sustainable Medical Tourism Destinations in Iran: An Integrated Approach Using Fuzzy SWARA-PROMETHEE,Sustainability, 2021, 13, 683.
33- Huang, Jen-Hung & Peng, Kua-Hsin (2012). Fuzzy Rasch model in TOPSIS: A new approach for generating fuzzy numbers to assess the competitiveness of the tourism industries in Asian countries, Tourism Management 33, 456-465.
34- Hwang, C. L. and Yoon, K. (1981), “Multiple Attributes Decision Making Methods and Applications”, Berlin: Springer.
35- Holland, J; Burian, M; Dixey, L. 2003, Tourism in Poor rural Areas, Diversifying the Product and Expanding the Benefits in rural, London: PSA publications.
36- Karla Boluk, Christina T. Cavaliere & Freya Higgins-Desbiolles (2017) Criticalthinking to realize sustainability in tourism systems: reflecting on the 2030 sustainable developmentgoals, Journal of Sustainable Tourism, 25:9, 1201-1204.
37- Paoageorgiou, k and Brotherton. (1999), “A management planning framework based on ecological, perceptual and economic carrying capacity: the case study of Vicos - Aoos national park”. Greece, Journal of Enviromental management, 56, 271- 284.
38- Sharpley, Richard, (2002), Rural Tourism and the Challenge of Tourism Diversification, the case of Cyprus, Tourism management 23(3): 233-244.
39- Sharpley, Richard, (2020), Tourism, sustainable development and the theoretical divide: 20 years on, Journal of Sustainable tourism, 2020, VOL. 28, NO. 11, 1932–1946.
40- UN, 2017, https://www.unescwa.org/node/44116.
41- Zhang, Hong & lin Gu, Chao & wen Gu, Lu & Zhang, Yan (2011). The evaluation of tourism destination competitiveness by TOPSIS information entropy e A case in the Yangtze River Delta of China, Tourism Management 32, 443-451.