تحلیلی بر شاخص های آمایش مرز در پیاده سازی و اجرای طرح های امنیتی مرز - مطالعه موردی: مرزهای شمالغرب کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه علوم انتظامی امین

2 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه افسری امام علی(ع)

10.22131/sepehr.2021.247891

چکیده

در مطالعات آمایش سرزمین، جغرافیا بهعنوان بستر، نقش محوری در تحقق طرحها و برنامههای مدون آمایشی ایفاء میکند. آمایش مناطق مرزی نوعی برنامهریزی است که توسعة مرزها را با امنیت و دفاع عجین نموده و براساس ویژگیهای جغرافیایی مناطق مرزی، با برقراری پیوند بین شاخصهای توسعه و طرحهای امنیتی، راهکارهایی برای توسعه پایدار مناطق مرزی معرفی میکند و لذا در آمایش مرزی امنیت و توسعه لازم و ملزوم یکدیگر است. در این پژوهش، دغدغة اصلی تعیین و طبقهبندی شاخصهای آمایش مرز تأثیرگذار در امنیت مرزهای ج.ا.ایران بوده که برای تحقق این مهم، با تجزیه و تحلیل متون مستخرجه از مصاحبههای صورت گرفته با جامعه خبرگی از روش دادهبنیاد و به شیوة تحلیل محتوا در نرمافزار MAXQDA  و دستهبندی شاخصهای مستخرجه، عاملیت هر کدام از شاخصهای ذیل مؤلفههای مربوطه از طریق تحلیل عاملی در نرمافزار SPSS صورت پذیرفت. عاملهایی که بیشترین ضریب تأثیر در اجرای طرحهای امنیتی مرزی منطقة آذربایجان داشته، شامل؛ طراحی عملیاتهای کمین و ضد کمین و تعیین محل اجرای کمین در منطقة مرزی بر مبنای شکل زمین، موقعیت عوارض طبیعی نسبت به گذرگاهها، موقعیت گریزگاهها و معابر وصولی (0/87)، انطباق تعداد و فاصلة پاسگاههای مرزبانی در نوار مرزی منطقه بر ویژگیهای جغرافیایی(طبیعی و انسانی)(0/79)، ناامنیهای مرزی در منطقه متأثر از سطح توسعهیافتگی مرز (0/764) بوده است. همچنین برای بررسی وضعیت کاربست شاخصهای گزینش شده در مرزهای شمالغرب کشور با تجزیه و تحلیل آماری کاربست شاخصهای آمایش مرزی در طرحهای امنیتی مناطق مرزی سه استان آذربایجان مورد ارزیابی قرار گرفت. در رتبه اول استان اردبیل با میانگین کلی 3/92 در رتبة دوم استان آذربایجانشرقی با میانگین کلی 3/64 و در رتبة سوم استان آذربایجانغربی با میانگین کلی 3/61 قرار گرفتند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of border planning indicators in the implementation of border security plans - Case study: Northwest borders of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Hamid Panahi 1
  • Davood Amini 2
  • Ali Osanlu 1
1 Assistant Professor of Geography, Amin University of Law Enforcement Sciences
2 Assistant Professor, Department of Geography, Imam Ali (AS) Military University
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
   To achieve sustainable security in Countries where security regards as a main concern, must implement land use planning programs in order of priority from the border to the interior. In land use studies, geography as a context plays a main role in the realization of codified plans and programs. All three vertices of the golden triangle of land management mean; Man, activity and space are influenced by the natural and human geographical features of the study area. Border zone planning is a type of planning that integrates border development with security and defense, based on the geographical characteristics of border areas, by establishing a link between development indicators and security plans, introduces strategies for sustainable development of border areas, that are bound to each other.
Security considerations are among those categories that have received less attention in macro-planning. In addition, awareness of the current situation is essential for any kind of careful planning for the development and progress of regions, especially in less developed provinces (Alipour et al., 2016: 159). The most important issues and problems in the formulation and implementation of planning in the country, include; Lack of attention to geographical-security considerations in locating the bases of law enforcement, border and military units, vital and sensitive centers and facilities, commercial, economic and communication uses. These issues have made political borders vulnerable to threats, military and terrorist attacks, border vulnerability to armed and opposition groups, border insecurity, dissatisfaction and conflict among border residents, poverty and underdevelopment, etc. in the country’s border areas.
 
Materials & Methods
   The method of this research is descriptive-analytical and data analysis has been done with a quantitative and qualitative (mixed) analysis approach. To analyze the data, the method of contextual and basic theory (foundation data) has been used. In terms of method, this research is descriptive and survey based on field work, using open questionnaire, closed questionnaire and using SPSS and MAXQDA analytical software and Arc GIS. In MAXQDA software, it was proved that border management indicators are effective in security management, implementation and execution of security plans along the country’s political borders. After classifying the extracted indices, to examine the factor status of each of the indices under the relevant components through factor analysis in SPSS software, factors were classified into three categories. In order to analyze the status of application of selected indicators in the northwestern borders of the country, a questionnaire was designed and referred to the expert community was statistically analyzed.
 
Results & Discussion
   Based on factor analysis; Thirteen border operational plans based on indicators Border planning was evaluated in the form of three factors that after reviewing the indicators: first factor; designing of ambush and anti-ambush operations in the border area is based on the shape of the land, the location of natural features in relation to the passages, the location of the escape routes and the connection points, the second factor; In the border monitoring and control planning, determining the location of telecommunication and communication systems in the region based on the situation of the repression points with enough view of the surrounding areas, the third factor; Determining the optimal routes for border patrols is based on the geographical realities prevailing in the border strip like land slope, distance to zero border, snowfall, flooding, etc., these three main plans were selected among the border operational plans influenced by border planning indicators in the northwestern borders of the country.
 
Conclusion
   By analyzing the status of application of border management indicators in the implementation of plans in the border areas of the studied provinces, which was based on the Likert questionnaire and referring to the expert community, the status of the provinces was determined based on calculations and statistical analysis. Then, by summarizing the mean of the indicators based on which three provinces were examined, the status of the provinces was compared and ranked. Based on the results of statistical analysis, the first place is Ardabil province with an average of 3.92, the second place is East Azerbaijan province with an overall average of 3.64 and the third place is West Azerbaijan province with an overall average of 3.61.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Border
  • Border Security
  • Geographical indicators
  • Planning
  • Border planning
1- مقام معظم رهبری (مدظله ­العالی)، «بیانات در دیدار مردم ارومیه» (28/06/1375).
2- آفتاب، هوشمند؛ احمد، اکبر(1397)، تدوین راهبردهای دفاعی - امنیتی در مناطق مرزی استان آذربایجان ­غربی با رویکرد آمایش سرزمین فصلنامه راهبرد دفاعی، سال شانزدهم شماره 63، صص 187-153.
3- اخباری، نامی؛ محمد، محمدحسن(1393)، «جغرافیای مرز با تأکید بر مرزهای ایران»، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، چاپ سوم، تهران.
4- امینی، داود(1387)، تحلیل اهمیت نظامی شبکه­ های ارتباطی مرزی استان آذربایجان­ شرقی با استفاده از GIS، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه امام حسین(ع).
5- پرنیان، زیاری، میره­ای، مدیری؛ حاتم، کرامت­ا...،  محمد، مهدی(1396)، استراتژی ­های توسعه مناطق مرزی با رویکرد آمایش سرزمین(مطالعه موردی: ارومیه - سلماس)، فصلنامه علمی - پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، دوره 26، شماره 104، صص 184-173.
6- پناهی، امینی، اصانلو؛ حمید، داود، علی(1396)، مقدمه ­ای بر جغرافیای امنیتی مرز، تهران: نشر دانشگاه علوم انتظامی امین.
7- پناهی، امینی؛ حمید، داود(1399)، طرح تحقیقاتی؛ تعیین شاخص­ های جغرافیایی- امنیتی مرزهای جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مرزهای شمال­ غرب، دانشگاه علوم انتظامی امین.
8- پورموسوی، سیّدموسی(1386)، ملاحظات دفاعی ـ  امنیتی در آمایش سرزمینی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال پنجم، شماره 15، 23-1.
9- پیشگاهی­ فر، سلطانی؛ زهرا، ناصر(1388)، تحلیل سیاست­ های آمایش سرزمینی ایران و ترکیه در مناطق مرزی همجوار، فصلنامه پژوهش ­های جغرافیای انسانی، شماره 69، صص 27-17.
10- جعفرزاده، مظاهری؛ حسن، مصطفی(1393)، بررسی و تحلیل تغییر الگوی روابط سیاسی نظام­ های ایران و عراق و تأثیر آن بر کارکردهای امنیتی - ارتباطی مناطق مرزی، همایش ملی مرزنشینی توسعه پایدار و فرصت­ های سرمایه­ گذاری، دانشگاه آزاد پارس ­آباد.
11- حافظ ­نیا، جان­ پرور؛ محمدرضا، محسن(1396)، مرزها و جهانی شدن (با نگاهی کوتاه به مرزهای ایران)، چاپ دوم، تهران: نشر پژوهشکده مطالعات راهبردی.
12- رهنما، آقاجانی؛ محمدرحیم، حسین(1391)، تحلیل نابرابری­ های فضایی در استان خراسان رضوی، فصلنامه برنامه ­ریزی و آمایش فضا، دوره 16، شماره 1، 88-63.
13- زرقانی، اعظمی، لطفی؛ سیّدهادی، هادی، امین (1392)، «بررسی شیوه­ ها و سیاست­ های مدیریت مرزها و نقش آن در امنیت مرز مطالعه موردی: مرزهای شرقی ایران (خراسان رضوی- افغانستان)»، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ ای، شماره بیستم، صص108-83.
14- صدیق، صدیق، اکبری؛ مهدی، محمد، مهناز (1395)، بررسی عوامل مؤثر بر امنیت شهرهای مرزی در استان آذربایجان غربی، علوم و فنون مرزی، سال هفتم، شماره 2، 22-1.
15- عبادی­ نژاد، امینی؛ سیّدعلی، داود(1394)، اصول و مبانی جغرافیای انتظامی، انتشارات پژوهشگاه مطالعات راهبردی ناجا، چاپ اول، تهران.
16- عزتی، حیدری ­پور، اقبالی؛ نصراله، اسفندیار، ناصر(1390)، نقش و جایگاه آمایش مناطق مرزی در نظام برنامه ­ریزی (مطالعه موردی: مناطق مرزی ایران)، فصلنامه نگرش­ های نو در جغرافیای انسانی، سال سوم، شماره 4، صص 197-179.
17- عزتی، عزت ­الله (1376)، جغرافیای نظامی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه افسری امام علی(ع).
18- علی­ پور، حیدری ساربان، حیدری؛ حسین،  وکیل، سالار(1395)، نقش سرمایة انسانی در تقویت امنیت مرزی (مطالعه موردی: منطقة مرزی گرمی)، پژوهشنامه مطالعات مرزی، سال چهارم، شماره 2، صص 174-157.
19- عندلیب، مطوف؛ علیرضا، شریف(1388)، «توسعه و امنیت در آمایش مناطق مرزی ایران»، فصلنامه باغ نظر، شماره 12، سال ششم، صص 76-57.
20- لطیفی، غلامرضا(1391)، مروری بر ضرورت و اهداف آمایش سرزمین در ایران و فرانسه، ویژه ­نامه اولین همایش علمی رفاه اجتماعی،
21- متقی، افشین(1399)، آمایش فضایی قلمروهای مرزی با استفاده از مدل AHP (مطالعه موردی: شهرستان­ های مرزی استان سیستان و بلوچستان)، فصلنامه آمایش محیط، شماره 48، صص: 40-21.
 
22- Christofakis, Manolis; Gaki, Eleni; Lagos, Dimitrios.(2019), The impact of economic crisis on regional disparities and the allocation of economic branches in Greek regions, Bulletin of Geography. Socio-economic Series, 44(44), 7-21.
23- Perkamann, M. (2003). Cross – Border Regions in Europe, Significance and Drivers of Regional Cross–Border Cooperation, European Urban and Regional Studies, Vol. 10, Na 2, pp 156-167.
24- Robinson, Amanda Lea. (2016), Internal Borders: Ethnic-Based Market Segmentation in Malawi, World Development, Volume 87, Pages 371-384.
http://geo-politic.blogfa.com
25- Robinson, M, and K,Mullen. (2001), Crime on campus: Asurvey of space users, Crime Prevention and Community Safety: an International Journal 3(4): 33-46.