شهرنشینى بى رویه و پیامدهاى اجتماعى - فرهنگى آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمى دانشگاه پیام نور

چکیده

کره زمین درحال تبدیل شدن به دنیایى از شهرهاست. بطورى که قرن بیستم شاهد توسعه چشمگیر شهرها چه از لحاظ تعداد و چه از نظر وسعت بوده است (اسکورو، 1372). در ابتداى قرن نوزدهم حدود سه درصد از جمعیت دنیا در نواحى شهرى زندگى مى‏ کردند. این تعداد در ابتداى قرن بیستم به حدود 15 درصد و در اواخر قرن 19 به حدود 46 درصد رسید. در سال 2000 این مقدار به 2/48 درصد افزایش یافت. بررسیها و مطالعات انجام شده نشان مى‏ دهد که در سال 2025 به 5/62 درصد خواهدرسید. براین اساس در این سال قریب به دو سوم جمعیت دنیا در شهرها زندگى خواهند کرد.(Bradshaw, 1987)
نگاهى به روند رشد افزایش جمعیت کشورهاى درحال توسعه بسیار نگران کننده‏ تر از کل جهان مى‏ باشد. به عنوان مثال، درسال 1960 سهم این گونه کشورها از 19 کلان شهر در جهان 9 منطقه شهرى بوده است. درحالى که این تعداد در سال 2000 به 50 کلان شهر از مجموع 66 مادر شهر رسیده است. (Lo, Fu-Chen 2001)این درحالى است که تفاوت هاى ماهوى بین عوامل بوجودآورنده شهرنشینى و پیامدهاى آن در جهان سوم با کل جهان و بخصوص کشورهاى توسعه یافته وجود دارد. (Roberts, 1978) تفاوت هاى موجود در سطوح شهرنشینى و میزان رشد در این دو سیستم بیانگر تفاوت هاى موجود در سیستم‏هاى اقتصادى - اجتماعى است که ریشه در فرآیندهاى تاریخى، فرهنگى و... دارد. در کشورهاى غنى پر درآمد، ساختارهاى شهرى به روشنى تعریف شده اند. رشد جمعیت در حداقل است و روند مهاجرت بین شهرى ناچیز مى‏ باشد. اما براى یک کشور در حال توسعه، این چشم‏ انداز شهرها و این ارزیابى خوش بینانه گیج کننده است .
همانطورکه بیان شد، زمین تا چند ده هزارسال پیش از هر نوع ترکیب ساختمانى که ساخته دست انسان باشد خالى بود. این سکونتگاه ها به تدریج فشرده ‏تر شدند، به صورت دهکده و پس از آن به صورت شهر درآمدند. از چند قرن گذشته به این سو، شهرها از هسته‏ هاى سکونتى ساده انسان تبدیل به واحدهاى بسیار پیچیده شدند. با وجود آنکه پیدایش شهر، تاریخى به نسبت طولانى دارد، اما شهرنشینى در سطح گسترده داراى تاریخى کمتر از 200 سال است.

عنوان مقاله [English]

Unbridled Urbanization and its Socio-Cultural Consequences

نویسنده [English]

  • Rostam Saberifar
Member of Faculty at Payam Noor University
چکیده [English]

The planet is becoming a world of cities, as the twentieth century witnessed a remarkable development of cities, both in terms of numbers and size (Scoru, 1993). At the beginning of the nineteenth century, about three percent of the world's population lived in urban areas. At the beginning of the 20th century, this number reached about 15%, reaching 46% in the late 20th century. In 2000, this increased to 48.2%. Studies show that in 2025, it will reach 62.5%. On this basis, about two thirds of the world's population will by then live in cities (Bradshaw, 1987)
A look at the trend of population growth in developing countries is far more worrying than the whole world. For example, in 1960, the share of these countries in the number of metropolitan cities in the world was 9 out of 19 urban areas, while in 2000, this number reached 50 metropolitan areas out of a total of 66 mother cities (Lo, Fu-Chen 2001). However, there are many differences between the third world and the whole world (in particular in developed countries) in terms of the factors that make up urbanization and the consequences this process brings about (Roberts, 1978). The differences in levels of urbanization and growth rate in these two systems reveal the differences in the socioeconomic systems that are rooted in historical, cultural and other processes. In wealthy countries, urban structures are clearly defined. Population growth is minimal and urban migration process is negligible. But for a developing country, applying this city vision and optimistic assessment will be misleading.
As it was stated, the earth was for tens of thousands of years empty of any building made by human hands. These settlements gradually became more compact, turned into villages and then towns. Since the last few centuries, cities have become very complex human settlements. Despite the fact that the city has a relatively long history, but widespread urbanization has a history shorter than 200 years.

1 - آشورى، محمد، مهاجرت و ارتباط آن با جرم، تحقیقى در حوزه قضایى شهرستان کرج، گزارش مؤسسه تحقیقات قضایى و جرم‏شناسى، تهران، 1371.
2 - اسکورو، ژیزل، اقلیم و شهر، ترجمه دکتر کاظم جاجرمى، بنیاد مطالعات آسیایى، مشهد، 1372.
3 - توسلى، غلام عباس، مهاجرت وتحرک جمعیت شهرى و موادمخدر، گزارش تحقیق، 1360.
4 - توسلى، غلامعباس، بررسى آسیب وانحرافات اجتماعى و رابطه آن با مشارکت اجتماعى، بخش جامعه‏شناسى شهرى و کار و صنعت، مؤسسه مطالعات وتحقیقات اجتماعى، 1371.
5 - ساداتى، آذر، حاشیه نشینى وجرم زایى درتبریز، 1360.
6 - شیخى، محمدتقى، جامعه‏شناسى شهرى، انتشارات نورگیتى، 1378.
7 - یاراحمدى، امیر، به سوى شهرسازى انسان گرا، شرکت پردازش و برنامه ریزى شهرى تهران، 1378.
8- Abu-Lughod,Jane t(ed),1996.Third world urbanization Egyept, Menthuen.
9- Bradshawyork w.1987.urbanization and under development :a Global study of urbanixation ,urban ,Bios and Economic Dependency.American sociological Review,52,pp224,239.
10- Roberts,Brain R.1998.comparative perspectives on urbanization, in David street(ed). Hand book of contemporary urban life,san francisco,jessy-bass.
11- Tilly,charles,1944. "urbanization,an in trooduction" An urban workd ,Boston,little Brown.
12- Gugler,Joseph(ed).1988.The urbanization of the third world,London,oxford university press.
13- Todare,micheal.1979.urbanization in developing nations:Trends, prospects and policies,new york The population council center for policy studies.working paper No.5.
14- United nations,1985,Urbanization world population Trends. population and Development interelation and population policies.monitoring report.New york united nations.
15- Lo-Fu-Chen and Yue-man-yeuny "Globalization and the world of Large cities", united nations, university press ,Tokyo,...2001.p.31.