نگاهی گذرا به: عملکرد مناطق آزاد تجاری - صنعتی ایران در توسعه مورد منطقه آزاد چابهار

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه اصفهان

چکیده

بازرگانی خارجی، افزایش صادرات و در نتیجه تحصیل ارز یکی از ابزارهای مهم توسعه اقتصادی در کشورهای مختلف دنیاست، و توسعه پایدار اقتصادی- در قالب تنوع بخشی به محصولات صادراتی- از جمله ساز و کارهای اساسی در توسعه سیاسی- اجتماعی و اقتصادی هر کشور است.
بدیهی است یکی از روش­های توسعه صادرات، تأسیس مناطق آزاد تجاری- صنعتی است. ایجاد این مناطق در دنیا پدیده جدیدی نیست و به گذشته­ ای دور یعنی اوایل قرن هجدهم برمی­ گردد. این گزینه مدت هاست که در بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکایی و آسیایی تجریه شده و در توسعه کشورهای میزبان نقشه عمده­ ای داشته است. به عبارت دیگر مناطق آزاد تجاری- صنعتی با اتصال اقتصاد این کشورها به اقتصاد جهانی، جذب سرمایه­ های خارجی و بهره­ گیری از استعدادهای بالقوه منطقه­ ای، امکانات رشد اقتصادی آنها را فراهم کرده است. از نمونه ­های بسیار موفق برخی از این مناطق، می ­توان به نقش مناطق آزاد تجاری- صنعتی تعدادی از کشورهای آسیای جنوب شرقی در توسعه صادرات و تحصیل ارز اشاره کرد، برای نمونه رشد اقلام صادراتی سنگاپور، کره جنوبی، مالزی، شانگ­های و تایوان در دهه گذشته بیشتر به افسانه شباهت داشته و گفته می­ شود که صادرات سنگاپور در بخش لوازم الکترونیک از 20 میلیارد دلار در ماه بیشتر بوده است.
یکی از ویژگی­ های اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تک محصولی بودن آن است، لذا این اقتصاد در مقابل چالش­ ها و بحران­ های سیاسی و اقتصادی جهان بسیار آسیب پذیر است و شرایط و تنگناهای اقتصادی امروز مملکت ما دلیل روشنی براین ادعاست، لذا این کشور در راستای تنوع بخشی به فعالیت ­­های اقتصادی و رفع برخی از تنگناهای آن از جمله کمبود ارز، تکنولوژی نوین، مهارت در مدیریت، توسعه صادرات، ایجاد اشتغال و...در برنامه  پنج ساله اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود (72-1368) جزایر کیش، قشم و بخشی از شهرستان چابهار را بعنوان مناطق آزاد تجاری- صنعتی در نظر گرفت.
انچه در این مقاله با استفاده از روش ­های تاریخی، توصیفی و تحلیلی بدنبال آن است، این است که بدانیم:
- مناطق آزاد تجاری- صنعتی چیست و اهداف آن کدام است؟
- مناطق آزاد تجاری- صنعتی ایران کدامند و چه ویژگی هایی دارند؟
- نظام اسلامی ایران در ایجاد این مناطق چه اهدافی را دنبال می­ کند؟
- دلایل انتخاب چابهار بعنوان منطقه آزاد تجاری – صنعتی چیست؟
- عملکرد منطقه آزاد چابهار در توسعه ایران و منطقه چه بوده است؟

عنوان مقاله [English]

A Passing Look at the Performance of Free Trade - Industrial Zones of Iran in Development (Case Study: The Free Zone of Chabahar)

نویسنده [English]

  • Hasan Beik Mohammadi
Assistant Professor, University of Isfahan
چکیده [English]

Foreign commerce, increase of exports and consequently earning foreign exchange is one of the important tools of economic development in different countries of the world, and sustainable economic development – in the form of diversification of export products – is one of the major courses of action in political, social and economic development of any country.
It is clear that one of the methods of expansion of exports is the establishment of free trade-industrial zones. Creation of such zones is not a new phenomenon in the world, and dates back to early eighteenth century. This option has been tried in many European, American and Asian countries and has played a major role in their development. In other words, free trade-industrial zones have provided the possibility of economic growth of such countries by connecting them to global economy, absorbing foreign investment and utilizing regional potentials. One of the highly successful examples of these zones are those of Southeastern Asian countries and their role in expansion of exports and earning foreign exchange. The growth rate of exports in countries such as Singapore, South Korea, Malaysia, China’s Shanghai and Taiwan are more like legends, and it is claimed that Singapore’s exports of electronic equipment has been more than $20 billion monthly.  
One of the economic characteristics of Iran is its single-product nature. Therefore, this economy is highly vulnerable to political and economic challenges and crises, and the country’s current conditions and problems are clear evidences of this claim. In this regard, this country, with the aim of diversifying economic activities and removing some of their problems such as lack of sufficient foreign exchange, modern technologies, management skills, creation of jobs, etc., introduced the Kish, Qeshm and some parts of Chabahar City as free trade-industrial zones in its first five-year economic, social and cultural developmental plan (1987-1993).
What we seek in this paper using historical, descriptive and analytical methods is to know:
What is a free trade-industrial zone and what are its aims?
Which are Iran’s Free trade-industrial zones and what characteristics they have?
What aims does Islamic Republic of Iran follow by creation of such zones?
What are the reasons for determining Chabahar as a free trade-industrial zone?
How has been the performance of the Chabahar free zone in development of Iran and the region?