باب المندب، شاخ آفریقا، شبه جزیره عربستان در تصاویر ماهواره ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اصفهان

چکیده

حدود دویست میلیون سال پیش آفریقا و عربستان یک بلوک قاره ­ای واحد بودند. ولی در آغاز مزوزوئیک جدا شدن آنها از یکدیگر آغاز گشت. این فرآیند در ترسیر به اوج خود رسید و هنوز هم ادامه دارد. گودال حاصل بین آفریقا و عربستان که پیوسته عریض­ تر می­ شد، با آب برگشت و بدین ترتیب دریای سرخ، خلیج عدن و باریکه باب­ المندب در حد فاصل دریای سرخ و خلیج عدن تشکیل گردید.
شکست پوسته زمین و دور شدن دو بلوک قاره­ای آسیا و آفریقا از یکدیگر در این منطقه، و پیدایش گودال دریای احمر و خلیج عدن موجب مطرح گردیدن یکی از مشخص­ ترین ساختاری زمین­ شناسی، یعتنی گرابن بزرگ آفریقا و آسیا شده است. شاخه­ ای از گرابن یاد شده در شرق قاره آفریقا به پیش می­ رود؛ و از اتیوپی شروع شده و در دره شکست آفریقا به سوی جنوب از طریق کنیا و تانزانیا تا زیمبابوه ادامه می­ یابد. در شمال دریای سرخ نیز پیدایش خلیج­ های سوئز و عقبه و ادامه شکاف عقبه در دره شکست اردن تا چاله بحرالمیت نیز بخشی از همان فرآیند تکتونیکی تمامی منطقه جنوب غرب آسیا و شرق و شمال شرق قاره آفریقا می ­باشد.
فرآیندهای مزبور که نمونه بسیار بارزی از تئوری حرکت قاره­ای وگنر می ­باشد؛ در تصاویر ماهواره ­ای بسیار بهتر از نقشه­ های توپوگرافی نمایان می­ گردد.
در این مقاله با استفاده از تصاویر ماهواره­ ای و نیز با کمک متون علمی نقشه ­ها و اطلس­ های متفاوت، نقشه منطقه، به ویژه در جاهایی که تصویر فاقد پوشش ابر بوده است تهیه گردیده و تفسیر لازم به عمل آمده است.

عنوان مقاله [English]

Bab Al Mundab, the Horn of Africa and the Arabian Peninsula in Satellite Images

نویسنده [English]

  • Iran Ghazi
University of Isfahan
چکیده [English]

About two hundred million years ago, Africa and Arabia were a single continental block. However, at the beginning of the Mesozoic, they started to separate. This process reached its peak during the Tertiary, and still continues. The resulting depression between Africa and Arabia, which was continuously widening, was filled with water, thus forming the Red Sea, the Gulf of Aden and the
Bab-el-Mandeb Strait between the Red Sea and the Gulf of Aden.
The break of the Earth's Crust and separation of the two continental blocks of Asia and Africa from each other in this region and appearance of the Red Sea and the Gulf of Aden have brought about one of the most distinctive geological structures, namely that of great graben of Africa and Asia. A branch of this graben advances into east of Africa; it starts from Ethiopia and continues in the Africa’s break toward south through Kenya and Tanzania as far as Zimbabwe. In the north of the Red Sea, the appearance of the Suez and Aqaba Gulfs and the continuation of the Aqaba gap in the Jordan Valley to the Dead Sea are also part of the tectonic process of the whole region of Southwest Asia and the East and North East of the African continent.
The above-mentioned processes, which are very typical examples of the Wegener Continental motion theory, are displayed much better in satellite imagery than topographic maps.
In this paper, using satellite imagery and with the help of scientific texts and different maps and atlases, the region’s map, especially where the images had no no cloud cover, has been prepared and due interpretation has been made.

1-Encyclopedia Americana Vol.24, American Corporation New York, Chicago, Washington, D.C. 1962, P. 173.

2) برای آگاهی فراگیری در زمینه تئوری حرکت قاره­ها و چگونگی تکوین زمین در بخش لیتوسفر و تکتونیک صفحه­ای به کتابهای زیر مراجعه فرمائید

2-1) Uye, S. “The New View of The Earth: Moving Continunents And Moving Oceans”, W.H.Freeman and Co, San Francisco, 1978.

2-2) Bird, J.M.(Edi), “Plate Tectonics, and Edition, American Geophsical union, Washington, D.C.

2-3) Strahler, A.N. “Physical Geography, Harper and Ro, New York, 1981, Chapter, 1, 9-13.

2-4) Windley, B.F. “The Evolving COntinens” 2nd Edition , John Wiley And Sons, New York, 1984.

2-5) Strahler, A.N. and Strahler, A.H. “Modern Physical Geography”, 3rd Edition, John Wiley and Sons, New York, Chichester, Brisbane, Tornoto, Singapore, 1987, Chapters, 13 and 14.

3)غازی، دکترا، تنگه هرمز و شبه جزیره مسندم در تصاویر ماهواره­ای ، مقالات سمینار جغرافیای کاربردی و جنگ، دانشگاه امام حسین (ع) ، 1365، ص 79 - 69.

4) Beaumont, P, etal, “The Middle East, A Geographical Study”, John Wiley and Sons, London, New York, Sydney, Toronto, 1976, Chapters 2 and 3.

5) رضویان، م، ت، خاورمیانه، جلد اول، دانشگاه ملی ایران، 1368، ص 171 – 161.

6) Hoffman, M.S. “The World Almanac and Book of Pacts 2”, World Almanc, New York , 1994. P 704.

7Z) Diety, R.S. and , Holden, J.C.Scientific American, Vol. 223, No.4. 1970, Cited In Strahler, A.N. and Strahler, A.N. 1987, P.214.

8) Imagesala Carte, “SPOT Image” Toulouse, CEDEX, Frence, 1990, PP. 2-3.

9) EOSAT, “Landsat Data Users Note”, Vol, 4, No.4, Dec 1989, P.6.

10) جاهدی، مهندس ف، «پیشرفتهای سنجش از دور در ایران وجهان» فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 1، سال چهارم، بهار 1368، ص 19-5.

1-10) حسینی الست،ح، «دنیای شگفت انگیز ارتباطات ماهواره­ای» چاپ دوم، سروش، تهران، 1367، ص 90 -82.

11) Forigen Trade Association, Sojuzkarte”, Katex, USSR, Moscow, 1990, PP.1-2.

12) NASA, “1990 EOS Reference Handbook”, Goddard Space Flighr Centre, Earth Observing System, 1991, PP.1-20.

12-1) EOS, “The Earth Observer”, EOSm C=Vik: 3, No.2, February 1991, PP.1-11.

 

فهرست تصاویر ماهواره­ای ، نقشه­ها و اطلسهای مورد استفاده

الف) تصاویر 1:2500000

1) تصویر جمینی VII از بال المندب و شاخ آفریقا به مقایس

2) تصویر جمینی VII از شبه جزیره سینا و خلیج هاری عقبه و سوئز از سری تصاویر ناسابه شماره 63481 - S66

3) تصویر ماهواره­ای لندست از دره رود اردن و بحر المیت به مقیاس 1:100000

4) تصویر ماهواره­ای لندست از خلیج فارس و کوههای زاگرس ایران به مقیاس 1:1500000

 

ب: نقشه­ها

1) Aghanabti, A. “Geological Map of the Middle East”, Geological Survey of Iran , Tehran , 1986, Scale 1:5000000.

2)Sajedian , “Sea Floor Map of the Middle East Area”, Geological Survey of Iran, Tehran , 1986, Scale 1:29000000.

3) Berberian, M. “Generalized Fauit map of Iran”, Geological Survey of Iran, 1976, Scale 1:5000000.

ج - اطلسهاو سایر اسناد مصور

1)Fuchs, Sirm V. (Edi), “Oxford Illustrated Encyclopedia, The Physical World”, Oxford University Press, 1985, PP. 143 and 325.

2) Hudson, Dr. J. “Illustrated Atlasof the MiddleEast”, Rand Mcnally and Company, U.S.A. 1973, PP. 7, 23, 27, 39, and 44 to 47.

3) Longman Group Limited, “Longman Illustrated Dictionary of Geology, York Press, England, 1982, PP. 122-142.

همچنین یک حلقه فیلم آموزشی 45 دقیقه­ای به زبان انگلیسی تحت عنوان Continental Drift در قسمت سمعی و بصری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان وجود دارد که نویسنده پیوسته در کلاسهای درس از آن استفاده می­کند. فیلم مزبور سند ارزشمندی در مفهوم تئوری حرکت قاره­ای وگنر می­باشد.