تحلیل و پهنه‎بندی فضایی وضعیت استقرار نواحی روستایی مرزی با تأکید بر اصول پدافندغیرعامل؛ مطالعه موردی: روستاهای شهرستان مریوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور

2 پژوهشگر دوره دکتری شهرسازی، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران.

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان

10.22131/sepehr.2019.36625

چکیده

زندگی جوامع انسانی همواره در معرض خطرات طبیعی و انسانی است که منجر به مختل شدن زندگی عادی شده و جوامع را با بحران، مواجه میکند. در این ارتباط، اتخاذ تدابیر هوشمندانه در کلیه بخشها و نهادهای کشور در زمینه مواجهه با بحرانهای طبیعی از یک سو و از سویی دیگر، چالشهای سیاسی و اقتصادی همواره مورد تأکید قرار داشته و با تبیین الزامات و سازوکارها، پدافند غیرعامل به عنوان یک استراتژی کارآمد و پیشگیرانه در زمینه مواجهه با بحران، میتواند به کاهش حداقلی آسیبهای ناشی از بحرانها منجر گردد. پژوهش کاربردی حاضر نیز با هدف کاهش سطح آسیبپذیری نواحی روستایی پر مخاطره مرزی در شهرستان مریوان با دیدی فضایی و جامع به بررسی وضعیت شاخصهای پدافندغیرعامل آنها پرداخته تا بدینوسیله نقاط و مناطق آسیبپذیر در برابر بحرانها شناسایی و سپس راهکارهای کاربردی متناسب با وضعیت پدافند غیرعامل روستاهای شهرستان، اتخاذ گردد. در این راستا 14 شاخص امنیتی، اجتماعی و طبیعی با توجه به شرایط منطقه به عنوان شاخصهای پدافندغیرعامل در نظرگرفته شده و سپس با وزندهی شاخصها به روشAHP و با تخصیص وزنFuzzy به لایههای تشکیل شده، نقشههای شاخصهای مورد نظر در بسته نرمافزاری Arc Gis ترسیم و در همدیگر تلفیق گردید که در نهایت نقشه تلفیقی، نشان دهنده قرارگرفتن 84 درصد روستاهای منطقه در وضعیت تاحدودی مناسب (متوسط) به لحاظ پدافندغیرعامل بود و شاخصهای انسانی تعداد جمعیت روستاها و فاصله از راههای اصلی، دارای بیشترین اهمیت نسبی در میان شاخصهای مورد بررسی پدافند غیرعامل در منطقه مورد مطالعه بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial zoning and analysis of rural border regions with an emphasis on principles of passive defense (Case study: villages of Marivan County)

نویسندگان [English]

  • Saadi Mohammadi 1
  • Mehdi Saidi 2
  • soran manoochehri 3
1 Assistant Professor in Geography and Rural Planning, University of Payame Noor, Iran
2 Ph.D. Student of Urban Development (Urban Planning and Design), Iran University of Science and Technology.
3 Ph.D. student. in Geography and Rural Planning, University of Esfahan
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Natural and anthropogenic hazards have always endangered human society and settlements. These hazards disrupt normal life of human society and lead to crisis. In this regard, it is necessary for all sectors and institutions in the country to adopt smart strategies for dealing with these natural crises. Moreover, there should be a continuous emphasis on political and economic challenges. As an effective, efficient and precautionary strategy, passive defense explains related requirements and mechanisms, and thus can lead to a reduction of damages resulting from different crises.
Materials and methods
The present applied research takes advantage of a descriptive-analytic method. With the aim of reducing vulnerability of rural border hazardous areas in Marivan County, it investigates passive defense indices from a spatial and comprehensive perspective. In this way, vulnerable areas are identified and appropriate strategies are selected in accordance with the situation of passive defense in villages of this county.
Required information was collected using documentary resources, especially basic geological maps and land use of the region. Then, indices were weighed using binary comparison method and fuzzy logic, and a final compiled map was prepared for the situation of passive defense. In this regard, 14 security, social and natural indices were selected as passive defense indices in accordance with the regional conditions. Afterwards, indices were weighed using AHP method and a Fuzzy weight was assigned to each layer. Accordingly, specified indices were mapped and compiled using Arc GIS.
Results and Conclusions
The present study takes advantage of a comprehensive and spatial approach to investigate human and natural standards of passive defense in villages of Marivan region in Iranian border. Findings indicated that human standards, including population of villages, distance from main roads and village centers are the most effective and important parameters influencing the status of passive defense in the studied villages. Also, final zoning indicated that the region is mostly in an appropriate status regarding passive defense. But regarding the spatial zoning, most villages (89 villages) are classified as average (quite appropriate). Regarding passive defense, more than 65% of the villages in this county are classified in a quite appropriate (average) class, which indicates that short-term and applied programs must be rapidly adopted to improve the fragile condition of these villages and prevent from deterioration of their status in passive defense. Moreover, more than 75 percent of low populated villages (i.e. fewer than 150 people) are classified as average. Since services and facilities are also allocated based on the village population, it should be expected that low declining population of villages rapidly increases vulnerability and reduces the desirability of their passive defense status. On the other hand, among six rural district centers in the study area, five rural district centers are in an average condition and only one is in a good condition. In rural planning system of the country, rural district centers are considered to be the focal point of rural areas, and provide the most developed services. Thus, it is necessary to use these rural districts as communicational centers for crisis management. 84% of rural district centers in the study area are in an average or fragile state, which may increase vulnerability and result in serious concerns regarding the status of passive defense in these villages. Also, random and normal distribution of these villages is considered to be a relative advantage for passive defense situation. But based on this principle, similar actions must be carried out in all villages to improve passive defense status throughout the rural district. According to findings and field observations, following solutions are offered to improve the status of passive defense in villages of this county:
-         Considering principles of passive defense in planning of rural development in the county.
-         Moving toward human centered passive defense through people participation and their education.
-         Moving away from a purely military and structural viewpoint toward passive defense by officials responsible for city development and security.
-         Paying attention to standards of passive defense with the aim of determining the most appropriate rural centers or rural districts.
-         Detailed and accurate short term investigation of the status of passive defense in rural districts and elimination of deficiencies and weaknesses, especially regarding human standards, with the aim of improving the status of these centers.
-         Compliance with the principle of spatial justice in accessing and distributing services and economic and social facilities in villages of the county with an emphasis on low-populated and remote villages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Passive defense
  • Crisis
  • Spatial analysis
  • Villages in Marivan County

1. احمدی، خدابخش (1383). اصول و روش‌های مداخله روانی در بحران حوادث، مجله طب نظامی، شماره 6، صفحات 51-45.

2. اخباری، مقدم؛ محمد، محمد علی (1393). بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دهم، شماره دوم، صفحات 69-36.

3. امانپور، احمدی داوودی؛ سعید، رضا، انیس (1394). بررسی ملاحظات دفاعی در شهرهای تاریخی ایران (مطالعه موردی: بافت قدیم شهر دزفول)، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال ششم، شماره 4، صفحات 14-1.

4. حسینی، شهانقی؛ عظیم، امیر (1394). هماهنگ‌سازی فن تحلیلی سوات از دیدگاه مطالعات پدافند غیرعامل، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال ششم، شماره 1، صفحات 57-66.

5. خسروی،  هاشمی فشارکی، تقوایی؛ فریدون، جواد، حسین (1393). ملاحظات معماری ساختمان کنترل ایستگاه‌های تلمبه‌خانه نفتی با رویکرد پدافندغیرعامل، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال ششم، شماره 1، صفحات 99-77.

6. دباغیان، رضا (1389). بحران و مدیریت بحران، بررسی آثار مثبت و منفی بحران در سازمان‎ها، برگرفته شده از سایت: bikport.pmo.ir.

7. رحیمی، حسن‌پور؛ منیره، خدیجه (1390). مکانیابی روستای جدید در شهرستان بستک با ملاحظات پدافند غیرعامل در محیط GIS با استفاده از مدل AHP، پژوهشنامه فرهنگی هرمزگان، شماره 2، صفحات 21-12.

8. رسائی، حمیدرضا (1393). تعیین اهداف و راهبردهای پدافند غیرعامل در طرح‌های توسعه شهری، فصلنامه مدیریت شهری، سال ششم، شماره 2، صفحات 89-75.

9. رنجبر،  امینی، نیستانی؛ محسن، حسن، حمزه (1393). ارزیابی میزان آسیب‌پذیری معابر شهری و شبکه‌های ارتباطی منطقه 10 شهرداری تهران با رویکرد پدافند غیرعامل، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال پنجم، سماره 3، صفحات 30-21.

10. سعیدی، قزوینه؛ علی، محمود رضا (1395). مکانیابی و طراحی پناهگاه‎های دو منظوره شهری با رویکرد پدافند غیرعامل (مورد مطالعه شهر کرمانشاه)، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال ششم، شماره 1، صفحات 58-45.

11. سعیدی، سوادکوهی، شیوا؛ علی، ساسان، حسن (1394). ملاحظات دفاع غیرعامل و فناوری‌های زیست محیطی سکونتگاه‎های شهری (مطالعه موردی منطقه 15)، فصلنامه علمی- ترویجی پدافند غیرعامل، سال ششم، شماره 3، صفحات 30-15.

12. شماعی، مصطفی‌پور، فشکی؛ علی، لقمان، محسن (1394). تحلیل فضایی آسیب‌پذیری محله‌های شهری با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر پیرانشهر، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال دوم، شماره 3، صفحات 118-105.

13. علیجانی، بهلول (1394). تحلیل فضایی در مطالعات جغرافیایی، فصلنامه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، دوره 2، شماره 3، صفحات 14-1.

14. کامران، امینی؛ حسن، حسین (1391).کاربرد پدافند غیرعامل در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‎ای (مطالعه موردی: شهریار)، فصلنامه علمی – پژوهشی فضای جغرافیایی، سال دوازدهم، شماره 38، صفحات 23-215.

15. کامیابی، علی‌پور، میرعمادی؛ سعید، خلیل، ابراهیم (1394). ارزیابی ایمنی فضای شهری با تأکید بر شاخص‌‌های پدافند غیرعامل با استفاده از روش AHP و TOPSIS (مطالعه موردی: شهر سمنان)، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، شماره هشتم، شماره 1، صفحات 72-59.

16. گرکز، یونس (1383). اصول مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه و بلایای طبیعی، یازدهمین کنفرانس عمران دانشجویان سراسر کشور، دانشگاه هرمزگان.

17. مدیری،  نصرتی، شیرازی؛ محمود، شهرزاد، حامد (1394).  برنامه‌ریزی مدیریت بحران در حوزه مدیریت شهری با رویکرد پدافند غیرعامل با استفاده از روش swot  و MCDM (مطالعه موردی: کلانشهر رشت)، دو فصلنامه علمی- پژوهشی مدیریت بحران، شماره هفتم، صفحات 14-7.

18. ملکی، سروستان؛ سعید، رسول (1395). ارزیابی ایمنی شهر ایلام و ارائه راهکارهای دفاعی از منظر پدافند غیرعامل، فصلنامه علمی – ترویجی پدافند غیرعامل، سال هفتم، شمار3، صفحات56-47.

19. منوچهری، طیب‌نیا؛ سوران، هادی (1394). تحلیلی بر پایداری روستاهای بخش خاوومیرآباد شهرستان مریوان در برابر بحران‌های طبیعی و انسانی، فصلنامه جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره شانزدهم، صفحات 37-21.

20. نوذری، حسینعلی (1383). بحران‎ها و تهدیدهای اجتماعی، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم، شماره 16، صفحات 71-41.

21. ویسی، منوچهری، کریمی؛ فرزاد، سوران، آرام (1396). برنامه‎ریزی گسترش گردشگری جنگ در استان کردستان، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال ششم، شماره 21، صفحات 127-106.