بررسی نقش اقلیم روی فرآیندهای هوازدگی سنگ ها براساس مدل های پلتیر در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اصفهان - دانشگاه امام علی (ع)

چکیده

هوازدگی زمانی رخ می‌دهد که سنگ‌های سطحی زمین در اثر فرایندهای فیزیکی، شیمیایی و یا بیولوژیکی شکسته و یا تغییر شکل می‌دهند. این عمل می‌تواند توسط باد، آب، اقلیم، عوامل گیاهی و جانوری صورت گیرد. این مطالعه براساس مدل‌های لویس پلتیر انجام شده که در این مدل‌ها از دو متغیر متوسط دما و بارش سالانه استفاده گردیده است. پلتیر با استفاده از این دو متغیر هفت مدل را مشخص کرد که می توانند انواع مختلف پدیده‌های هوازدگی را توصیف کنند.از بین این مدل‌ها دو مدل مربوط به رژیم‌های هوازدگی و رژیم‌های مورفوژنتیکی در مورد کشور ایران مورد بررسی قرار گرفته و رژیم‌های مربوط به هر ایستگاه از روی نمودارهای مربوطه تعیین گردید. به منظور مطالعه و بررسی وضعیت هوازدگی و مناطق ژئومورفولوژیکی در سطح کشور، داده‌های اقلیمی شامل میانگین بارش و دمای سالانه 143 ایستگاه سینوپتیک که دارای داده و طول دوره آماری مناسب بودند از سایت سازمان هواشناسی اخذ گردیده و در یک پایگاه داده در محیط GIS ثبت گردید. در ادامه بعد از بررسی روند دما و بارش در کشور، رژیم‌های مربوط به هر ایستگاه از روی مدل‌های پلتیر تعیین و بعد از دادن ارزش وزنی به آنها در پایگاه داده مربوطه ثبت گردیده و سپس نقشه‌های مربوطه در محیط Arcmap تولید گردید. نتایج حاصل نشان داد که از نُه وضعیت مورفوژنتیکی موجود در مدل پلتیر، پنج وضعیت در شرایط اقلیمی ایران اتفاق می‌افتد به طوری که بیشتر بخش‌های واقع در فلات مرکزی، شرق و جنوب کشور در منطقه خشک، مناطق کوهستانی کشور، ارتفاعات زاگرس و البرز دارای رژیم نیمه خشک، ایستگاه‌های واقع در سواحل جنوبی دریای خزر و دامنه‌های غربی زاگرس دارای رژیم معتدل و ساوان می‌باشند. از نظر وضعیت هوازدگی نیز مناطق واقع در فلات مرکزی و جنوب کشور دارای هوازدگی خیلی کم، مناطق کوهستانی کشور مثل ارتفاعات زاگرس، البرز و شمال غرب دارای هوازدگی مکانیکی در سطح ضعیف، در برخی از ایستگاه‌های واقع در دامنه‌های شمالی البرز و دامنه‌های غربی زاگرس هوازدگی شیمیایی همراه با عمل یخبندان تا هوازدگی شیمیایی متوسط و در چند ایستگاه واقع در سواحل جنوبی دریای خزر هوازدگی شیمیایی در سطح شدید رخ می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Role of rock weathering processes on climate Pltyr models in Iran

نویسنده [English]

  • Ali Hanafi
چکیده [English]

Weathering happens with the breaking and transformation of ground surface stones, due to physical, chemical or biological processes. Wind, water, climate, plant and animal factors can cause weathering. The present study is performed based on Louis Peltier models in which two variables of average temperature and precipitation were used. Applying these two variables, Peltier distinguished 7 models which can describe different forms of weathering. Among these, two models of weathering regimes and morphogenetic regimes were investigated in Iran and related regimes of each station were determined based on the related graphs. To study and investigate weathering and geomorphologic areas across the country, climatic data including average annual precipitation and temperature were collected from 143 stations in Meteorological Organization portal with appropriate data and statistical period. The collected data were registered in a GIS database. After investigating the temperature and precipitation trend of the country, the regime of each station was determined using Peltier models and a weight was assigned to it. Then, they were registered into the mentioned database and related maps were produced in Arcmap. Results indicate that 5 of 9 morphogenetic situations of Peltier models occur in Iran climatic situation, so the central plateau, east and west of the country are mostly located in arid zone. Mountainous areas, Zagros and Alborz elevations have semi-arid regime, and stations located in southern coasts of the Caspian Sea and western hillsides of Zagros have a mild regime. Regarding weathering, areas in the central plateau and southern part of the country have a very low level of weathering, mountainous areas like Zagros and Alborz elevations and North West of the country have a weak level of mechanical weathering. Some stations in Northern Alborz and western hillsides of Zagros have average chemical weathering with frost and in some stations on the southern coasts of the Caspian Sea, severe chemical weathering occur.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climate
  • Weathering
  • Models of Peltier
  • Iran
  • Morphogenetics
  • Geographic Information System