بررسی و تحلیل همدید- دینامیک ریزش برف در استان یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد اقلیم شناسی، دانشگاه یزد

چکیده

در بیشتر مناطق کشور به ویژه در ارتفاعات بلند، نوع غالب بارش به صورت برف است که میتواند منبع اصلی تأمین کننده آب رودها، چشمهها، سفرههای آبی زیر زمینی و قناتها محسوب شود. به سبب موقعیت جغرافیایی و شرایط توپوگرافی، ارتفاعات بلند استان یزد نیز یکی از مناطق برفخیز کشور است. هدف این تحقیق شناخت، بررسی و تحلیل همدید- دینامیک ریزش برف در استان یزد است. بدین منظور پس از شناسایی موقعیت جغرافیایی منطقه و با توجه دادههای مورد نیاز، 12دوره بارشی برف در طول دوره آماری 1999تا 2011 شناسایی شدند. برای شناسایی حرکت توده هوا و بررسی سامانههای همدید به استان، از دادههای برف و بارش روزانه و نقشههای همدید سطح زمین و ترازهای فوقانی جو، رودباد، امگا، چرخندگی و وزش رطوبتی، از پایگاه NCEP/NCAR استخراج و نقشههای مربوطه در محیط GrADS ترسیم شده است: پس از بررسیهای ترمودینامیکی هوایی که استان یزد را تحت تأثیر خود قرار میدهد و مطالعه ویژگیهای دینامیکی از نظر تقویت و تضعیف سامانههای فشاری و تحلیل همدید آنها، سه الگوی همدیدی و فشاری استخراج شده است. در الگوی اول سامانههای ترکیبی شرق مدیترانه و سودانی به همراه عمیقتر شدن ناوه شرق مدیترانه و نفوذ هوای سرد از زبانههای پرفشار عرضهای بالا و شمال کشور، سبب ریزش برف به ویژه در ارتفاعات استان یزد میشود. در الگوی دوم با ایجاد پدیده بلوکینگ سبب ماندگاری هوای سرد به مدت چند روز در استان به همراه ناوۀ عمیق شرق مدیترانه و دریای سرخ و فعالیت همزمان این دو توده هوای جبههای سبب ریزش برف و سرمای شدید در استان یزد میشود. در الگوی سوم با استقرار و نفوذ پرفشار دریای خزر و سیبری و ایجاد پدیده کم فشار بریده (سردچال) در نواحی شمالی و مرکزی ایران باعث ریزش برف در نواحی مرکزی و استان یزد میشود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Synoptic-Dynamic Study and Analysis of Snowfall in Yazd province

نویسنده [English]

  • Kamal Omidvar
Professor of climatology, University of Yazd
چکیده [English]

Abstract
In most parts of the country, especially at high altitudes, the predominant form of precipitation is snow, which can be considered as the main source of water for rivers, springs, underground watersheds and Qanats. The heights of Yazd province are also one of the snowy areas of the country because of geographical location and topographic conditions. The purpose of this research is to synoptically-dynamically identify, study and analyze the snowfall in Yazd Province. For this purpose, 12 snowfall periods were identified during the statistical period of 1999 to 2011 after identifying the geographical location of the area and with regard to the required data. To identify the motion of the air mass and to study the synoptic systems of the province, daily snow and rainfall data and synoptic maps of the land surface and upper levels of the atmosphere, jet stream, omega, circulation and humidity advection were extracted from the NCEP/NCA base and the related maps were plotted in the GrADS environment. Three synoptic and pressure patterns were extracted after conducting climatic thermodynamic researches affecting Yazd province and studying dynamic properties in terms of strengthening and weakening of pressure systems and their synoptic analysis. In the first pattern, the low-pressure combinative systems of the Eastern Mediterranean and Sudan along with the deepening of the Eastern Mediterranean troughs and the penetration of cold weather cause snowfall, especially on the highlands of Yazd province. In the second pattern, the emergence of the blocking phenomenon causes snowfall and severe cold in Yazd province. This phenomenon occurs along with deep troughs of the Eastern Mediterranean and the Red sea leading to cold weather and snowfall for several days. In the third and final pattern, with the establishment and high pressure penetration of the Caspian Sea and the Siberia and the creation of a cut-off low-pressure phenomenon in the central and northern parts of Iran, a snowfall occurs in the central regions of Yazd province.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Snow
  • Synoptic map
  • Synoptic pattern
  • Blocking
  • Cut-off Low-pressure
  • Yazd Province

1- پدرام، مژده (1375).الگوی سینوپتیکی پیش بینی برف در ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی به راهنمایی هوشنگ قائمی، موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران.

2- پروانه، شیراوند و درگاهیان؛ بهروز، هنگامه و فاطمه (1389)، بررسی الگوهای سینوپتیکی روزانه بارش برف سنگین در غرب ایران، همایش کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی محیطی ،5 و 6 خرداد، خرم اباد،  صص 1-40.

3- درگاهیان و علیجانی؛ فاطمه و بهلول (1392)، بررسی اثر بلوکینگ بر رخداد برف‌های سنگین و مداوم ایران، فصلنامه جغرافیایی  سرزمین، شماره 38، صص 1-14.

4- سازمان هواشناسی کشور(1387). طرح پژوهشی بررسی الگوهای سینوپتیکی بارش‌های برف سنگین در غرب و جنوب غرب ایران، مجری طرح هنگامه شیراوند، صص213-216.

5- شکیبا، آمنه (1392)، تحلیل آماری و سینوپتیکی بارش برف سنگین در شمال غرب ایران، پایان نامه کارشناسی ارشد اقلیم شناسی در برنامه ریزی محیطی به راهنمایی سلیمان صادقی، دانشگاه فردوسی مشهد.

6- صفری، و صلاحی، هدیه و برومند (1389)، تحلیل آماری و سینوپتیکی بارش‌های برف سنگین شهرستان کرمانشاه، پنجمین همایش ملی زمین شناسی و محیط زیست، تهران، صص 1-15.

7-  علیجانی و کاویانی؛ بهلول و محمدرضا (1382). مبانی آب و هوا شناسی ، تهران، انتشارات سمت، صص261-262.

8- غیور، کاویانی، محسنی؛ حسنعلی، محمدرضا و بهرام؛ (1383). برآورد سطح پوشش و مقدار ریزش برف در ارتفاعات شمال تهران، مطالعه موردی: حوضه رودخانه تجریش، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 75،صص15-33.

9- فهیمی‌نژاد، حجازی‌زاده، علیجانی، رضائیان؛ الهام، زهرا، بهلول و پرویز (1391). تحلیل سینوپنتیکی و فضایی توفان برف در استان گیلان(فوریه2005). جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره19،صص281-302.

10- فرید مجتهدی، خوش‌اخلاق، نیری و افشارمنش ؛ نیما، فرامرز ، معصومه و حمیده (1385)، واکاوی همدیدی رخداد بارش برف سنگین فوریه 2005 استان گیلان، مجله علوم جغرافیایی، شماره 4، صص 133-156.

11- کاویانی، محمدرضا (1386)، میکروکلیماتولوژی، انتشارات سمت، تهران، 337صفحه.

12. Amininia. k, Lashkari. H, Alijani. B and Khorshiddoust. AM. (2010), Analysis and Review of heavy snow synoptic conditions in North West of Iran by Using PCA and Clustring, J. Int. Enviromental Application Science, Vol. 5(1): pp17-24.

13. Baker. P ,Charls.E and Kornard.IT (2004) .Northwest flow snowfall in the southern Appalachian:Spatial and synoptic patterns, 61st Eastern Snow Conf, Portland, Maine,USA.pp 179-189.

14.  Boyden, C.J, (1964). A Comparison of snow predictors. Mete. Mag., London, 93. Pp 353-365.

15. Brain. P ,Patrick.S,Market.A and Paul.R (2004). A case study of a rare sever thunderstorm with snowfall, National Weather Service.Department of Soil,Environmental and Atmospheric Sciences pp 1-5.

16. Birkeland. KW and Mock. CJ (1996). Atmospheric circulation patterns associated with heavy Snow fall events, Bridger Bowl, Montanam U.S.A. Mountain Research and Development. Vol 16,NO3  PP 281-286.

17. Conrad .P and Kenneth.S (2004). The heavy snowstorm of March 18-19 , 1956,The climax of a record late-season snow accumulation in southern New England, Monthly Weather Review, Mrch 1956.pp 116-125.

18. Daniail. PJ and Jeam.PA (2001). Characteristic of upslope snowfall event in northern New York and northern Vermont: Diagnostic and model simulation of several northwest-flow cases , Department of Earth and Atmospheric Sciences,pp 1-9.

19. Esteban,P Jones.PD,Martin.J and Masem.M (2005). Atmosphere circulation patterns related to heavy snowfall days in Andorra, Pyrenees, International Journal of Climatology, No 25, pp 319-329.

20. Paul. AG and Russel.JY (1996). Synoptic climatology of heavy snowfall over the central and eastern United States, National Meteorology Center, Nov,pp 663-667.

21. Younkin. R.J. (1968). Circulation Pattern associated With heavy Snow fall over the Western United States. Monthly Weather Review 96:  pp 851-853.