پهنه بندی احتمال رخداد بیشینه بارش روزانه در استان همدان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا - آب وهواشناسی، دانشگاه سید جمال الدین اسد آبادی همدان

2 استادیار گروه علوم جغرافیایی دانشگاه لرستان

چکیده

از خصوصیات مهم اقلیم همدان نامنظم بودن زمان بارش و ریزش حداکثر 24 ساعته در ماههای اسفند و فروردین است. این عامل، یعنی ریزش بارانهای شدید باعث افزایش خطر سیل در این استان گشته است. فصل زمستان ریزش به صورت برف است و زمان ذوب آن در فروردین ماه همراه با بارش باران باعث طغیان رودخانهها میگردد. در ماههای دیگر سال خالی بودن زمین از پوشش زراعی و گیاهی و خشک بودن خاک و ... باعث افزایش سیلاب میگردد. عوامل سیل خیزی در استان همدان گوناگون و متنوع میباشد. از علل مهم و مؤثر در سیلخیزی یک منطقه، آب و هوا، ناهمواری پوشش گیاهی و ... هستند. در این مقاله حداکثر روزانه بارش به منظور پیشبینی حجم آب قابل استحصال ناشی از سیلابها و برنامهریزی در جهت مدیریت منابع آب منطقه، مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور بر اساس بارندگیهای حداکثر 24 ساعته، نقشه مدل ارتفاعی و گرادیان بارش و نقشه همباران منطقه برای دوره بازگشتهای 2،10،25،50  با روش بهترین توزیع آماری برای منطقه (توزیع گمبل) برآورد و در محیط GISپهنهبندی شده (به روش کریجینگ) پهنهبندی شده با کاهش دوره بازگشت، میزان بارش محتمل روزانه کاهش مییابد. بر این اساس در دوره برگشتهای فوق مناطق جنوب شرق و شمال غرب استان همدان (دشت کبودر آهنگ) دارای بیشترین بارش محتمل روزانه است. فراوانی تعداد سیلهای رخ داده در استان،  نشان دهنده این واقعیت است که مناطق نامبرده بیشترین و مهیبترین سیلها را در استان به خود اختصاص دادهاند (سیل سال 1366منطقه کبودر آهنگ). طبق این نقشهها مناطق شرقی استان دارای کمترین بارش محتمل روزانه است. نتایج این مطالعه میتواند در پهنهبندی و پیشبینی سیلاب و همچنین برنامهریزی و مدیریت منابع آب منطقه بکاربرده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zoning of the Occurrence Probability of maximum daily precipitation In Hamedan Province

نویسندگان [English]

  • Zohreh Maryanaji 1
  • Hamed Abbasi 2
1 Assistant professor, Department of Climatology, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University
2 Assistant professor , Department of Geography, Lorestan University, Lorestan, Iran
چکیده [English]

Abstract
Two important characteristics of Hamedan climate are irregular precipitation time and maximum 24-hour precipitation in the months of March (20th) and April (20th). This factor, namely severe rainfall, has increased the risk of flood in this province. The precipitation is snowy in the winter season, and the melting time accompanied by the rain, causes rivers to flood. The land’s lack of the crop and vegetation cover in other months of the year and the dryness of the soil and ..., increase the flood. Flooding factors are diverse in Hamadan province. Some of the most important factors influencing the flooding of an area are climate, inequalities of vegetation, etc. In this paper, maximum daily rainfall has been investigated in order to predict the amount of water that can be extracted from floods and to plan for management of the region’s water resources. For this purpose, on the basis of maximum 24-hour precipitation, the map of the elevation and rainfall gradient model and the rain map of the region for the return period of 2,10,25,50 with the ‘best statistical distribution’ method for the region (Gamble distribution) are estimated and zoned in the GIS environment (by Kriging method) and the probable daily precipitation decreases by the reduction in the return period.Accordingly, during the aforementioned return periods, the southeast and northwest regions of Hamadan province (Dasht-e-KaboodarAhang) have the most probable daily precipitation.The abundance of the number of floods in the province reflects the fact that the aforementioned regions have the highest numbers and the (the most terrible floods in the province (1987 flood in KaboodarAhang region). According to these maps, the eastern parts of the province have the least probable daily precipitation. The results of this study can be used in flood zoning and forecasting as well as planning and management of water resources in the region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • GIS
  • PMP
  • Maximum dailyprecipitation
  • Flooding
  • Hamedan Province

1- جلیل وهابی، ج. پهنه‌بندی خطر سیل با به­‌کارگیری سنجش از دور و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی در حوزه آبخیز طالقان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس. 1376.

2- خسروشاهی، ف.بهسازی و اصلاح مسیر رودخانه‌­ها. کارگاه آموزشی تخصصی مهار سیلاب رودخانه­‌ها، انجمن هیدرولیک ایران ، ص92، 1376.

3- زاهدی، م، مبانی هیدرولوژی ، انتشارات نیما،1370.

4- علیزاده، ا. اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات استان قدس رضوی، چاپ شانزدهم با تجدید نظر صفحه 506. 1382.

5- قائمی، ﻫ ، مدل سیل‌خیزی زیرحوزه‌های کرخه، نشریه نیوار شماره 30 تابستان 1375.

6- مریانجی، ز، مطالعه طرح جامع سیل در استان همدان، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان همدان، 1382.

7- معاونت مدیریت و برنامه‌ریزی کشور راهنمای مهار سیلاب رودخانه، 1372.

8- مطالعات امکان‌یابی و بررسی پتانسیل­‌های بهره‌­برداری از آب­های سطحی استان همدان، 1383. جلد هشتم،
جمع‌­بندی گزارش مطالعات، مهندسین مشاور هگمتان آب،  صفحه64.

9- مطیعی، ه. و باربد، م. پهنه‌­بندی سیلاب در حوضه‌های آبخیز با ترکیب سیستم اطلاعات جغرافیایی و مدل‌­های  ریاضی،  ششمین کنفرانس  بین‌­المللی مهندسی رودخانه، دانشگاه شهید چمران اهواز، صفحه 1374-1367، 1381.

10- مهدوی، م. آمار واحتمالات در جغرافیا، 1373.

11- مهدوی، م. هیدرولوژی کاربردی، انتشارات دانشگاه تهران، 401 صفحه. 1380.

12-یحیی زاده، ک. آمار و احتمالات، انتشارات آمار پردازان. 1380.

13- Endreny T. A. and Wood, E. F. 2001. Representing elevation uncertainty in runoff modelling and flowpath mapping. Hydol. Process., 15: 2223-2236.

14- Melesse, A. M., Graham, W. D. and Jordan, J. D. .2003 Spatially distributed watershed mapping and modeling: GIS-Bassed strom runoff response and hydrograph analysis: Part 2, Journal of Spatial Hydrology, 3(2): 1-28.

15- Quinn, P., Beven, K., Chevallier, P. and Planchon, O. 1991. The predection of hillslope flow paths for distributed hydrological modelling using digital terrain models. Hydol. Process 59-79: 5 .

16- Stephen, R. 2002. Hydrologic Investigation by the US Geological Survey Following the 1996 and 1997 Floods in the Upper Yellowstone River, Montana. American Water Resources Association 19th Annual Montana Section one, pp: 1-18.

17- Tate, E. C., Olivera, F. and Maidment, D. 1999. Floodplain Mapping Using HEC-RAS and Arcview GIS. Center For Research In Water Resources (CRWR), Report No. 99-1, 223 pp.