آسیب شناسی شهرهای جدید در ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران

2 دانشگاه خوارزمی

3 دانشگاه شیراز

چکیده

سیاست احداث شهرهای جدید در ایران با هدف کاهش فشارهای جمعیتی وارد شده به شهرهای بزرگ در اواخر دهه 1360 مطرح گردید. با شروع احداث شهرهای جدید، برخی مسائل و مشکلات شهرهای جدید آشکار شده و انتقادات و پیشنهادهای اصلاحی بیان گردید که تا امروز همچنان ادامه دارد. در این راستا، پژوهش حاضر، به بررسی دلائل عدم موفقیت شهرهای جدید در ایران میپردازد. روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی بوده و روش گردآوری اطلاعات اسنادی- کتابخانهای میباشد. بررسیها نشان میدهد که با توجه به مقطعی بودن افزایش شدید نرخ رشد جمعیت کشور و مهاجرتهای گسترده روستا- شهری به صورت جهشی و پایینتر بودن ظرفیت توسعه کوتاه مدت شهر نسبت به نرخ رشد جمعیت طیّ سالهای 1365- 1335، ضرورت به ایجاد شهرهای جدید در پیرامون اکثر مادرشهرهای کشور وجود نداشته است. با وجود این، عمدهترین دلائل عدم موفقیت این شهرها در جذب جمعیت را میتوان نبود برنامهای جامع برای انتقال صنایع از مادرشهرها به شهرهای جدید و خوابگاهی شدن آنها، نبود سیستم حمل و نقل عمومی کارآمد میان مادرشهر و شهر جدید، عدم قطعیت در پیشبینی تعداد و گروهبندی جمعیت، وضعیت اقتصاد و درآمد خانوارهای شهرهای جدید، ضعف در مکانیابی، عدم حمایت دولت و نهادهای ذی ربط، کندتر بودن روند افزایشی قیمت اراضی در شهرهای جدید نسبت به مادرشهرها، بالاتر بودن سود حاصل از ساخت واحدهای مسکونی در مادرشهرها نسبت به شهرهای جدید، رکود اقتصادی و افزایش نرخ تورم در مقاطعی از دوره زمانی 1392- 1368، و نگرش صرفاً کالبدی در تهیه برنامهها و عدم توجه به خواست و نیاز مردم توسط برنامهریزان دانست.   

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of new towns in Iran

نویسندگان [English]

  • Hossein Htaminejad 1
  • Zahra Zamani 2
  • Sadegh Hajinejad 2
  • Mohammad Ghazaie 3
1 University of Tehran
2 Kharazmi University
3 University of Shiraz
چکیده [English]

In Iran, the policy of building new towns was proposed with the aim of decreasing demographic pressure on large cities during the late 1980s. Construction of new towns started and new urban problems and issues unfolded, after which different criticisms and suggestions for improvement were proposed. In this regard, the present article explains the reasons for the failure of new towns in Iran. This descriptive-analytic research takes advantage of documentary-secondary data collection method.  Investigations show that due to temporary intense increase in the country’s population, widespread emigration from villages to cities and lower short term development capacity of cities compared to the population growth rate between 1961 and 1991, building new towns around many mother-cities of the country was not necessary. Yet, the main reason for the failure of these new towns in attracting population includes lack of a comprehensive plan to transfer industries from mother-cities to new towns, lack of an efficient public transportation system between mother-cities and new towns, uncertainty in predicting and grouping the population, economic situation and income of households in new towns, weakness in locating, lack of support from the government and other related organizations, the slower increasing trend of land price in new towns as compared to mother-cities, higher benefit of constructing residential units in mother-cities as compared to new towns, economic downturn and increasing inflation rate between 1990-2013, and purely physical attitude of urban planners in preparing the plans and neglecting people’s demands and needs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • new towns
  • mother-city
  • Decentralization
  • pathology
  • Iran

1-ابراهیم زاده، عیسی و نگهبان مروی، محمد (1383)؛ تحلیلی بر شهرنشینی و جایگاه شهرهای جدید در ایران؛ تحقیقات جغرافیایی، شماره پیاپی 75.

2-استروفسکی، واتسلاف (1378)؛ شهرسازی معاصر از نخستین سرچشمه­ها تا منشور آتن؛ ترجمه لادن اعتضادی، تهران: مرکز نشر انتشارات دانشگاهی.

3-اعتماد، گیتی (1369)؛ مالکیت مسکن و تأثیر آن در سازمان­یابی فضای شهری؛ مجله معماری و شهرسازی، شماره 9.

4-اعتماد، گیتی (1376)؛ تفاوت اهداف اولیه و نتایج حاصله از احداث شهرهای جدید و علل آن؛ مجموعه مقالات ارائه شده در سمینار شهرهای جدید اصفهان، تهران: شرکت عمران شهرهای جدید.

5-امکچی، حمیده (1383)؛ شهرهای میانی و نقش آنها در چهارچوب توسعه ملی؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

6-پوراحمد، احمد (1380)؛ آمایش سرزمین و ایجاد تعادل در نظام فضایی شهری کشور؛ مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران.

7-تبریزی، جلال (1384)؛ نگاهی به مبانی نظری ساخت شهرهای جدید در ایران؛ مجموعه خلاصه مقالات همایش بینالمللی شهرهای جدید، تهران: شرکت عمران شهرهای جدید.

8-حسامیان، فرخ و اعتماد، گیتی و حائری، محمدرضا (1388)؛ شهرنشینی در ایران؛ تهران: انتشارات آگاه.

9-دانشپور، زهره (1373)؛ بررسی و تحلیل قیاسی شهرهای جدید در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه؛ مجموعه مقالات شهرهای جدید، فرهنگی جدید در شهرنشینی،تهران: انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

10-رفیعی، مینو (1368)؛ مسکن و درآمد در تهران (گذشته- حال- آینده)؛ تهران: مرکز تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

11-رهنمایی، محمدتقی و شاه حسینی، پروانه (1387)؛ فرایند برنامه­ریزی شهری ایران؛ تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).

12- زبردست، اسفندیار (1383)؛ اندازه شهر؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

13-زبردست، اسفندیار و جهانشاه­لو، لعلا (1386)؛ بررسی عملکرد شهر جدید هشتگرد در جذب سرریز جمعیت؛ مجله جغرافیا و توسعه، شماره 10.

14-زنجانی،حبیب اله و اسلامبولچی مقدم، سیمین و رحمانی، فریدون (1382)؛ راهنمای جمعیت شهرهای ایران 1375- 1335؛ تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.

15-زیاری، کرامت اله (1386)؛ اصول و روش­های برنامه­ریزی منطقه­ای؛ یزد: دانشگاه یزد.

16-زیاری، کرامت اله( 1387)؛ برنامه­ریزی شهرهای جدید؛ تهران: سمت.

17-سرمست، بهرام و زالی، نادر(1389)؛ انتظام فضایی شبکه شهری و برنامه­ریزی جمعیتی در افق 1400، مطالعه موردی آذربایجان؛ فصلنامه مطالعات راهبردی.

18-شکویی، حسین (1353)؛ شهرک­های جدید؛ تبریز: دانشگاه تبریز.

19-صرافی، مظفر (1369)؛ ضرورت تدوین سیاست ملی شهرنشینی برای موفقیت شهرهای جدید در ایران؛ مجموعه مقالات ارائه شده در سمینار شهرهای جدید، فرهنگی جدید در شهرنشینی، تهران: انتشارات شرکت عمران شهرهای جدید.

20-قربانی، رسول (1376)؛ ارزیابی عوامل مؤثر بر جمعیت­پذیری شهر جدید سهند؛ مجموعه مقالات ارائه شده در سمینار شهرهای جدید اصفهان، تهران: شرکت عمران شهرهای جدید.

21-قرخلو، مهدی و پناهنده خواه، موسی (1388)؛ ارزیابی عملکرد شهرهای جدید در جذب جمعیت کلان شهرها مطالعه موردی: شهرهای جدید اطراف تهران؛ مجله پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره 67.

22-مرکز ملی آمار ایران، نتایج سرشماری­های نفوس و مسکن 1390- 1335.

23-مرلن، پیر (1365)؛ نوشهرها؛ ترجمه رضا قیصریه، تهران: نشر فضا.

24-مزینی، منوچهر (1373)؛ مقالاتی در باب شهر و شهرسازی؛ تهران: دانشگاه تهران.

25-مشهدیزاده دهاقانی، ناصر (1386)؛ تحلیلی از ویژگی­های برنامه­ریزی شهری در ایران؛ تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.

26-نظریان، اصغر(1374)؛ جغرافیای شهری ایران؛ تهران: پیام نور.

27-هیراسکار، جی. کی (1376)؛ درآمدی بر مبانی برنامه­ریزی شهری؛ ترجمه محمد سلیمانی و احمدرضا یکانی فرد؛ تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

 

28- Atash, F and et al (1998)Y New town and their practical challenge: The experience of Poulad shahr in Iran; Habitat ITNL, Vol 22, No 1, pp 1- 13.

29- Bee Veers, R (1988); The Garden City Utopia: A Critical 30-Biography of Ebenezer Howard; London.

30- Herington,J (1989); Planning Processes, an Introduction for Geographers; London: Combridge University Press.

31- Kasarda, J & Parnell, A (1993); Third World Cities; Sage.

32- Pacione, M (2005); Urban Geography; New York: Routledge Publisher.

33- Ziari, K (2006); The Planning and Functioning of New Towns in Iran; Cities, Vol 23, No 6.