بررسی کاربردهای سنجش از دور در ارزیابی و پایش تخریب سرزمین و بیابان زایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار اقلیم شناسی، دانشگاه سمنان

2 دانشجوی دکتری بیابان زایی، دانشگاه سمنان

چکیده

پیچیدگی و توسعه روزافزون پدیدههای پویایی مانند تخریب سرزمین و بیابانزایی در قرن حاضر، فکر استفاده از فناوریهای جدید را برای ارزیابی و پایش آنها معطوف نموده است (علوی پناه،1382). از مهمترین این فناوریها که مبتنی بر فناوریهای اطلاعات مکانی(ژئوانفورماتیک) هستند میتوان به سنجش از دور2 و سیستم اطلاعات جغرافیایی3 و سیستم موقعیتیابی جهانی4 اشاره نمود. در حقیقت امروزه بررسی تغییرات مکانی و زمانی پدیدههای پیچیدهای مانند تخریب سرزمین و بیابانزایی به منظور ارزیابی و پایش مستمر آنها برای مدیریت و بهرهبرداری صحیح آنها اجتنابناپذیر میباشد. انتظار آن است با ورود چنین فناوریهای نوینی، امکان بررسیهای بهتر و دقیقتر پدیدههای زمینی میسر گردد. از این میان، فناوری سنجش از دور که مبتنی بر تهیه اطلاعات مکانی (در فواصل مشخص زمانی) توسط هواپیماها و ماهوارهها میباشد، نقش بسیار ارزندهای در ارزیابی و پایش تخریب سرزمین و بیابانزایی در مقیاسهای محلی، منطقهای و جهانی دارد. قابلیتهای فراوانی که این فناوری ایجاد نموده است (چند طیفی بودن، گستره وسیع دید، رقومیبودن، افزایش روز افزون توان تفکیک طیفی، زمینی، زمانی، رادیومتری، ارزان بودن، پوشش تکراری و تنوع طیفی، سهل الوصول بودن دادهها، دسترسی سریع به نقاط دور افتاده و دقت بالای آنها) سبب ایجاد رویکرد جدیدی در مطالعات مربوط به ارزیابی و پایش بیابانزایی گردیده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating remote sensing applications in evaluating and monitoring land degradation and desertification

نویسندگان [English]

  • Mohammad Rahimi 1
  • Ali Akbar Damavandi 2
  • Vahid Jafarian 2
1 Semnan University
2 Semnan University
چکیده [English]

Due to the increasing complexity and development of dynamic phenomena like land degradation and desertification in the present century, new technologies have focused on their evaluation and monitoring (Alavi panah, 2003). Remote sensing, Geographic Information System and Global Positioning System are among the most important technologies based on spatial information (geoinformatics). In fact, investigating spatial and temporal changes of complex phenomena like land degradation and desertification with the aim of ongoing evaluation and monitoring for proper management and exploitation is inevitable. With the emergence of such modern technologies, it is expected that better and more accurate investigation of land phenomena become possible. Remote sensing, which is based on collecting spatial information (in specified time intervals) by airplanes and satellites, plays a very important role in land degradation and desertification evaluation and monitoring in local, regional and global scale. Multiple capabilities created by this technology (being multi-spectral, inexpensive and digital, having wide field of vision, increasing spectral, land, temporal, radiometric resolution capability, duplicate coverage and spectral variety, easily available data, quick access to distant points and high accuracy) have resulted in the development of a new approach in the studies on the evaluation and monitoring of desertification.          

کلیدواژه‌ها [English]

  • Remote Sensing
  • Desertification
  • land degradation
  • evaluation and monitoring
  • techniques
  • images

1- احمدی، حسن (1377)، ژئومورفولوژی کاربردی؛ جلد 2، بیابان- فرسایش بادی، انتشارات دانشگاه تهران.

2- اطلس ملی بیابانزایی(1389)،مرکز همزیستی با بیابان دانشگاه تهران.

3- اکبری، مرتضی و همکاران(1386)، ارزیابی و طبقهبندی بیابانزایی با فناوری سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: منطقه خشک شمال اصفهان)، تحقیقات مرتع و بیابان ایران.

4- جعفری، محمد (1383)، طرح تدوین شرح خدمات و متدولوژی تعیین معیارها و شاخصهای ارزیابی «بیابانزایی در ایران» بخش خاک؛ دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران.

5- درویشی بلورانی، علی و همکاران(1390)، بررسی کاربردهای علوم و فن آوریهای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در نظام سلامت (قسمت اول: مروری بر منابع خارجی)، مجله پژوهشی حکیم.

6- زبیری، محمود و علی رضا مجد(1377)، آشنایی با سنجش از دور و کاربرد در منابع طبیعی، انتشارات دانشگاه تهران.

7- زهتابیان، غلامرضا و علی کبر دماوندی وهمکاران (1390)، بیابانها و زیست بومهای بیابانی، انتشارات دانشگاه تهران.

8- سفیانیان، علیرضا (1388)، بررسی تغییرات کاربری اراضی شهر اصفهان با استفاده از تکنیک آشکارسازی برداری تغییرات طی سالهای 1366 تا 1377، مجله علوم آب و خاک، سال سیزدهم، شماره چهل و نهم.

9- صادقی روش، محمدحسن(1390)، بررسی آسیبپذیری زیست محیطی EV منطقه خضرآباد یزد نسبت به خطر بیابانزایی، دومین همایش ملی مقابله با بیابانزایی و توسعه پایدار تالابهای کویری ایران.

10- علوی پناه،سید کاظم(1382)، کاربرد سنجش از دور در علوم زمین، انتشارات دانشگاه تهران.

11- عبدینژاد، غلامعباس و داود ناطقی(1389)، بیابان و مقابله با بیابانزایی در ایران، نشر پونه.

12-  فتاحی، محمدمهدی(1388)، بررسی روند بیابانزایی در استان قم با استفاده از دادههای سنجش از دور با تأکید بر تغییرات استفاده از اراضی و تغییرات کمی و کیفی منابع آب، تحقیقات مرتع و بیابان ایران.

13- مشکوه، محمد علی(1377)، روشی موقت برای ارزیابی و تهیه نقشه بیابانزایی (سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و برنامه زیست ملل متحد)؛ ترجمه، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

14- مدنیان، ملیحه سادات (1388)، مروری بر برخی از روشهای آشکارسازی تغییرات با استفاده از دادههاى سنجش از دور، مجله سپهر، دوره بیست و یکم، شماره هشتاد و دوم.

15- Barel F and Jacuemoud S, (1994) modelling canopy specturalproperties to retrieve biophysical and biochemical chavacteristies, remote sensing, val 4, kluwewer, Dordrecht, pp 145-167 .

16-B. Lacaze(2004), Remotely-sensed optical and thermal indicators of land degradation, Proceedings of the 24th EARSeL Symposium, 25-27 May 2004, Dubrovnik, Croatia.

17-Dregne, H.E. and Chou, N.T. 1994. Global desertification dimensions and costs. In: Degradation and Restoration of Arid Lands, ed. H.E. Dregne. Lubbock: Texas Technical University.

18-Elvidge CD (1990) visible and near infrared reflectance characteristics of dryy plant materials. Inty remote sensing 11:1775-1795

19-E. Symeonakis and  N. Drake(2004), Monitoring desertification and land degradation over sub-Saharan Africa, International Journal of Remote Sensing Volume 25, Issue 3

20-Graetz RD (1990), remote sensing of terrestrial ecosystem structure: an ecologists pragmatic view,Berlin Hiedelberg New york ,pp 5-30

Hamed Shafie et al (2011), RS-based Assessment Of Vegetation Cover Changes In Sistan Plain

21-H. E. Dregne(2000), Desertification Assessment And Control, International Center for Arid and Semiarid Land Studies

22-Hill j and peter D(eds)(1996),The use of remotesensing for land degradation and desertification monitoring in the mediteranean basin.

23-Hill j and schutt B (2000) ,The use of earh observation satellite for mapping complex patterns of erosion and sability in dry mediterranean ecosystems,remoe sensing environment.

24-Hill, J.; Jarmer, T.; Udelhoven, T. & Stellmes, M. (2006): Remotesensing and geomatics applications for desertification and land degradation monitoring and ...

25-Ismat M. El Hassan(2004), Desertification Monitoring Using RemoteSensing Technology, International Conf. on Water Resources & Arid Environment.

26-Juan Puigdefabregas et al(2009), Ecosystemic Approaches To Land Degradation, Advances in studies on desertification.

27-Lal, R., Blum, W.E.H., Valentin, C. and Stewart, B.A., eds. 1997. Methods for Assessment of Land Degradation. Boca Raton: CRC.

28-Mainguet M (1994),Desertification natural background and human mismanagement,nd edn,springer,berlin Heiddelberg New york.

29-Nasir M. Khan a,*, Victor V. Rastoskuev b,Y. Sato a, S. Shiozawa a(2005), Assessment of hydrosaline land degradation by using a simple approach of remote sensing indicators Pickup G and Chewings VH(1988),Forecasting patterns of soil erosion in aridlands from landsat MSS data,Int J remote sensing 9.

30-Smith MO,Ustin SL Adams JB Gillespie AR(1990),Vegetation in deserts I :a regional measure of abundance from multispectral images,remote sensing environment 32 :1-26.

31-S. Sommer et al(2011) , Application of indicator systems for monitoring and assessment of desertification from national to global scales, Land Degradation & Development, Volume 22, Issue 2, pages 184–197, March/April 2011.

32-Torrion Jessica A(2002),land degradation detection,mapping and monitoring in the Lake Naivasha Basin,Kenya,ITC master of science thesis.

33-Jabbar M.R. and X. Chen, 2006 Land degradation assessment with the aid of geo-information techniques. Earth Surface Processes and Landforms