ارزیابی نقش عامل جمعیت و فعالیت در بروز مسائل زیست محیطی دریاچه ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه جغرافیای دانشگاه ارومیه

چکیده

بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه، یکی از بزرگ‌ترین مخاطرات زیست‌محیطی، زمین‌شناختی و انسانی  کشور  محسوب می‌گردد. این وضعیت،  شناخت بهتر فرایندهای اصلی مؤثر بر نوسانات تراز آب دریاچه را ضروری می‌نماید تا برنامه‌های مدیریتی مناسب به منظور ممانعت از آن را هدایت نماید. بر همین اساس، در مقاله‌ی حاضر ضمن اذعان به نقش عوامل طبیعی در بروز و تشدید این بحران زیست‌محیطی، تلاش شده تا نقش عامل جمعیت و فعالیت‌های انسانی، در بروز این بحران زیست‌محیطی مطالعه گردد.
شش عامل مهم و تأثیرگذار در مصارف انسانی به عنوان شاخص‌­های مورد بررسی انتخاب شدند و با استناد به آمارها و داده‌های رسمی، مشخص شد که رفتارهای مصرفی چه در بخش جمعیت و چه در بخش فعالیت‌های انسانی، از شرایط نامطلوبی برخوردار می‌باشد. تقریباً در تمام شاخص‌های مورد بررسی، متوسط مصرف آب از میانگین کشوری بالا بوده و همین امر، الگوهای مصرف در این حوزه آبریز را از حالت تعادل خارج کرده است. بنابراین، ضرورت دارد تا تدابیر لازم برای کنترل و مدیریت مصرف در هر دو بخش جمعیت و فعالیت اندیشیده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The evaluation of people and activities’ impact on the accession of Lake Urmia’s environmental crisis

نویسنده [English]

  • Naser Soltani
Orumia University
چکیده [English]

The environmental crisis of Lake Urmia is considered to be one of the most important environmental, geological, and human dangers of the country. This condition makes it more necessary to study the main processes that influence the level of the water in Lake Urmia so that the suitable directional strategies and plans are applied to stop the decrease in the level of the sea. Taking this into consideration and indicating the impact of natural causes in this crisis’ accession and its augmentation, the study tried to Study the impact of human as well as population variables in this environmental issue.   Six significant effective factors in human consumption were chosen to be studied and relating to the official data and statistics, it was found that the consumption patterns, both concerning the people and activities, are in poor condition. In almost all the factors studied, the capitation of water consumption was higher than the average of that value in the country which has resulted in an imbalance in the consumption patterns of the region. Accordingly, it seems essential to develop appropriate plans and strategies to control and manage the consumption patterns in both aspects of population and activities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lake Urmia
  • human consumption
  • human activities
  • population
  • environmental Crisis

1- اصغری زمانی؛ (1392)؛ ارزیابی تغییرات سطح دریاچه ارومیه به عنوان چالش عمیق زیست محیطی فراروی منطقه شمال غرب ایران؛ فصلنامه فضای جغرافیایی؛ سال 13؛ شماره 41؛ صص 91-77.

2- پروین، نادر؛ (1390)؛ الگوهای سینوپتیکی شدیدترین خشکسالی حوضة آبریز دریاچة ارومیه؛ فصلنامه تحقیقات جغرافیایی؛ شماره 100؛ صص 107-89.

3- تفاهم‌نامه اجلاس باری؛ (1389)؛ برنامه مدیریت جامع دریاچه ارومیه؛ تهیه شده با همکاری سازمان‌های دولتی؛ تشکل‌های زیست محیطی و جوامع محلی حوضه آبریز دریاچه ارومیه؛ ص 18.

4- جلیلی، مرید، بناکار، و نامدار قنبری؛ شیدا، سعید، احمد و رضا؛(1390)؛ ارزیابی تأثیر شاخص‌های اقلیمی NAO و SOI بر تغییرات تراز دریاچه ارومیه؛ فصلنامه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی)، جلد 25، شماره 1؛ صص 149-140.

5- دلاور، مرید و شفیعی‌فر؛ مجید، سعید و مهدی؛ (1387)؛ شبیه‌سازی، تحلیل حساسیت و عدم قطعیت تغییرات تراز آب دریاچه نسبت به مؤلفه‌های بیلان آبی آن؛ مجله هیدرولیک؛ دوره 3؛ شماره 1؛ صص 55-45.

6- رسولی، عباسیان و جهانبخش؛ علی‌اکبر، شیرزاد و سعید؛ (1387)؛ پایش نوسان‌های سطح آب دریاچه ارومیه با پردازش تصاویر ماهواره‌ای چند سنجنده‌­ای و چند زمانه‌ای؛ فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 12، شماره 2؛ صص 71-53.

7- صادقی، و سعادت؛ حسین و رحمان؛ (1383)؛ رشد جمعیت، رشد اقتصادی و اثرات زیست ‌محیطی در ایران (یک تحلیل علّی)؛ مجله تحقیقات اقتصادی، شماره 64؛ صص 180-163.

8- صالح‌نیا، فلاحی، انصاری و داوری؛ نرگس، محمدعلی، حسین و کامران؛ (1386)؛ بررسی تعرفه‌های آب شرب شهری و تأثیر آن بر الگوی مصرف آب مشترکان، مطالعه موردی: شهر نیشابور؛ مجله آب و فاضلاب، شماره 63؛ صص 59-50.

9- صالحی‌پور میلانی، ع، درویشی خاتونی، ج و محمدی، ع؛ (1390)؛ گزارش لیمنولوژی و پالئولیمنولوژی دریاچه ارومیه فاز 2: بررسی نوسانات سطح تراز دریاچه ارومیه از سال 1355 تا 1390؛ سازمان زمین‌شناسی کشور؛ ص 30.

10- فرج‌زاده، ترکمانی و نجاتی؛ زکریا، جواد و عباس؛ (1388)؛ مطالعه تبادل میان اهداف بهره‌برداران و سیاست‌گذاران در مصرف آب: مطالعه موردی منطقه فسا؛ اقتصاد کشاورزی، شماره 2؛ صص 184-159.

11- گلابیان، حسین؛ (1389)؛  طرح احیاء و تثبیت دریاچه ارومیه به کمک آب دریای خزر؛ فصلنامه مهندسین مشاور، شماره 47؛ صص 81-70.

12- لک،  درویشی خاتونی و محمدی، راضیه، جواد و علی؛(1390)؛ مطالعات پالئولیمنولوژی و علل کاهش ناگهانی تراز آب دریاچه ارومیه؛ فصلنامه زمین‌شناسی کاربردی، سال 7، شماره 4؛ صص 358-343.

13- محمدرضاپور، محمود ؛ (1390)؛ بهره‌برداری تلفیقی از منابع آب سطحی و زیرزمینی با رویکرد انتقال آب بین حوضه­‌ای: محدوده مطالعاتی پیرانشهر؛ آب و فاضلاب، شماره 4؛ صص 113-103.

14- مرادزاده، فاطمه؛ (1391)؛ شمارش معکوس برای نجات دریاچه ارومیه؛ روزنامه جام جم؛ 14 اردیبهشت 1391.

15- مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی؛ (1389)؛ بررسی وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه؛ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی، گزارش کارشناسی شماره 10637.

16- مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی؛ (1390)؛ طرح انتقال آب برای نجات دریاچه ارومیه از خشک شدن؛ مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی، گزارش کارشناسی شماره 11051.

17- مشاورین لار؛ (1385)؛ مطالعات امکان‌سنجی انتقال آب از رودخانه ارس به مناطق شرق و شمال شرق دریاچه ارومیه؛ گزارش اجتماعی- کشاورزی، وزارت نیرو، شرکت سهامی آب منطقه‌ای آذربایجان‌شرقی، ص 2.

18- معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور؛ (1392)؛ گزارش بازدید نظارتی انتقال آب از رودخانه زاب به حوزه دریاچه ارومیه، معاونت نظارت راهبردی (امور نظارت بودجه سرمایه‌ای)

19- مهسافر، مکنون و ثقفیان؛ حمید، رضا و بهرام؛ (1390)؛ اثرات تغییر اقلیم بر بیلان آبی دریاچه ارومیه؛ تحقیقات منابع آب ایران، سال 7، شماره 1، 58-47.

20- Perman, R. Ma, Y. Mcgilvray, J (1996) Natural resource & environmental, Addison Wesley Longman, New York.

21- Sands QC, Philippe (2003) Principlesof international environmental law, Cambridge University Press.