کاربرد تصاویر ماهواره ای در تشخیص تغییرات کاربری اراضی با استفاده از مدل ماتریس ضرب کاربری ها (مطالعه موردی: منطقه دزفول)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی/دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

آشکارسازی تغییرات کاربری اراضی شامل کاربرد مجموعه داده‌های چند زمانه به منظور مشخص نمودن مناطقی است که کاربری و پوشش زمینی آنها در تاریخ‌های مختلف تصویربرداری تغییراتی داشته‌اند. از روش‌­های نوین در این زمینه بکارگیری سنجش از دور بعنوان ابزاری تکرارپذیر، مقرون به صرفه و در دسترس است. به همین منظور به بررسی تغییرات کاربری اراضی منطقه دزفول با استفاده از داده‌های دور سنجی، بین سال‌های 2010-2002 و با نگاه ویژه به تغییرات اراضی کشاورزی، ‌اقدام شد. تصاویر مورد استفاده در این تحقیق، مربوط به ماهواره لندست و سنجنده ETM آن می‌باشد که پس از عملیات پیش پردازش در کلاس‌های نه گانه همنام کاربری دسته‌بندی شده و به هر کاربری کدی تک رقمی از 1 تا 9 اختصاص یافت. سپس مدلی با عنوان ماتریس ضرب کاربری‌ها (Landuse Multiplication Materix) بکار گرفته شد. در ماتریس مذکور و با استفاده از درایه‌های آن که حاصل ضرب نقشه‌ی طبقه‌­بندی کاربری زمان دورتر در عدد 10 و حاصل جمع آن با  نقشه‌ی طبقه‌بندی کاربری زمان جدیدتر متفاوت است، میزان تبدیل کاربری‌های مختلف به یکدیگر مشخص می‌شود. به عبارت دیگر به لحاظ پیچیدگی‌های خاص منطقه از نظر تبدیل کاربری‌های مختلف به یکدیگر، مشاهده شد که بر خلاف اینکه در بعضی از نقاط تبدیل کاربری‌ها به سود کشاورزی بوده است ولی در مجموع مساحت زمین‌های زراعی آبی در حال کاهش است. در این میان بیشترین کاهش زمین‌های کشاورزی با 3857 هکتار به نفع زمینهای بایر بوده است. در رتبه بعد کاربری مسیل با افزایش 2283 هکتاری قرار دارد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Usage of sattelite images in land use changes by landuse multiplication matrix model -Case study: Dezful

نویسنده [English]

  • Ali Shojaeean
Shahid Chamran University
چکیده [English]

Detection of changes in landuse, including the use of multi-time data set to determine the areas where have been had  landuse  and land cover change detection in various dates. Applying of remote sensing as a repeatable, commodious and available instrument is  one of the newest method in this context. The images are used in this research received from the Landsat sattelite and its ETM sensor in order to investigate landuse changes in Dezful area with special attention to changes in agricultural land between 2002 and 2010. After preprocessing the images and classification to product two Landsue maps of two dates, each of them are collected in grades nine categories and also each landuse class is assigned a code of 1 to 9.  In order to compare the nine landuse classes from 2002 to 2010 the LMM )Lanuse Multiplcation Matrix(model is used. Using the matrix elements, as a result of multiplying older landuse map to  number by 10 and then sum that to recent map, the conversion rate of landuses to others are determined. The results indicate that in some areas have been converted to agricultural land in favor, but the total area of irrigated agricultural lands are decreasing. The greatest reduction of agricultural land was to wasteland with 3857 hectares. In the next place, there is the waterway with of 2238 hectares. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • landuse multiplication matrix(LMM)
  • Satellite images
  • agricultur land
  • landuse changes
  • ETM
  • Dezful

1- سازمان برنامه و بودجه؛ (1375)؛ مطالعات جامع توسعه استان خوزستان، بخش اول؛ منابع طبیعی، منابع اراضی و خاک.

2- شجاعیان، علی؛ (1390)؛ کاربرد تکنیک‌های سنجش از دور و GIS در بررسی تغییرات کاربری اراضی؛ مجله علوم انسانی؛ دانشگاه شهید چمران اهواز.

3- شجاعیان، علی؛ (1382)؛ کاربرد تکنیک‌های سنجش از دور و GIS در بررسی رابطه‌ی کاربری اراضی-آبهای زیرزمینی در منطقه‌ی دزفول، بیست و دومین همایش علوم زمین؛ سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی؛ تهران.

4- کریستوفرلگ؛ (1391)؛ دورسنجی و سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی، اکتشاف و معدن)؛ ترجمه: فرهت­‌جاه، بهروز؛ انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

5- لیلساندوکی‌فر؛(1390)؛ اصول و مبانی سنجش از دور و تعبیر و تفسیر تصاویر هوایی و ماهواره‌ای؛ ترجمه: مالمیریان، حمید؛ انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

6- لیلساندوکی‌فر، (1390)؛ پردازش رقومی تصاویر ماهواره‌ای؛ ترجمه: مالمیریان، حمید؛ انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

7- مالمیریان، حمید؛ (1392)؛ راهنمای تهیه نقشه‌های موضوعی از تصاویر ماهواره‌ای؛ انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

8- مدیری، مهدی؛ (1385)؛ اشاره‌ای به مبانی و اصول دورکاوی؛ انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

9- مرکز آمار ایران؛ (1379)؛ آمارنامه استان خوزستان؛ ‌سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.

10- مطیعی، ه؛ (1372)؛ زمین‌شناسی ایران، چینه‌شناسی زاگرس؛ سازمان زمین‌شناسی کشور.

11-Carran, Paulj; (1988); principles of remote sensing. Longman scientific and technical, John & willey & sons.

12- Firouzabadi, P.(2005); Digital approaches for change detection in urban environment using  remote sensing data, Anna University Ph.D thesis.

13- Gong, P. (2007); Change detection using principal component analysis &  Fuzzy set theory, can, J remote sns.19 (1).22-29.

14- Harris, Ray, Dr. (1987); Satellite remote sensing, routledge & kegan Paul Ltd. New york.

15- Ingram.K.Knapp,E. & robinson,J.W.(2010); Change detection technique  development for  improved urbanized area delineation, technical memorandum CSC/ETM-81/6087,computer sciences corporations, silver  springs, Maryland, USA.

16-Lillesand, T.M.& Kiefer.R.W. (1994); Remote sensing and image interpretation, Textbook, John wiley & sons, UK.

17-Menenti,M,Azzali,Sand.d’Urso(1995); Management of irrigation schemes in arid countries.In:Use of remote sensing techniques in irrigation and drainage,ed. Vida.

18- Mohanty, R,B;  (2005); Analysis of urban landuse chamnge using sequential arial photographs and Spot data. Journal of the Indian society of remote sensing Vol. 22 N.4, December 2005.

19- Remote sensing of environment, An interdisciplinary Journal, volume 31-33, Number 1-2, August & July (1990).

20- Sarangi,A.,Rao,NH.,Brownee,Sh.M.,Singh,A. K.(2001) Use of (GIS)Tool in watershed hydrology and irrigation water management.