تحلیل فضایی آسیب پذیری کالبدی، اجتماعی و اقتصادی بافت فرسوده محله شهید دستغیب، منطقه 9 شهرداری تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی

چکیده

بافت­ های فرسوده با چالش­ های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی مواجه­اند. سه شاخص ریزدانگی، نفوذناپذیری و ناپایداری از مهمترین ویژگی­ های این بافت­ ها می­ باشد. محله شهید دستغیب به عنوان نمونه ­ای از فرسوده ­ترین محله­ ی منطقه نُه شهر تهران از لحاظ کالبدی، اقتصادی و اجتماعی با چالش­ های متعددی روبرو است. هدف این پژوهش تبیین چگونگی توزیع نارسایی­ ها و روابط متقابل آنها و مقایسه تطبیقی بین شاخصه­ ی مذکور جهت دستیابی به محله پایدار شهری است. به منظور کنترل و کاهش فرسودگی بافت­ های شهری به نظر می­ رسد مهمترین راهکار مناسب تحلیل فضایی از زوایای کالبدی، اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی است. پژوهش حاضر برای ساماندهی محله شهید دستغیب است با رویکردی سیستمی که محورهای اصلی آن در قالب بهبود سیمای کالبدی، اجتماعی و اقتصادی و احیای شهری انجام گرفته است. بر این اساس، سؤال اصلی این است که آیا میزان تأثیر هر کدام از شاخص‌های ‌کالبدی، اجتماعی و اقتصادی در تحلیل آسیب‌پذیری بافت فرسوده محله شهید دستغیب به یک اندازه بوده است؟
روش انجام پژوهش توصیفی- تحلیلی و پیمایشی است. اطلاعات مورد نیاز آن به صورت کتابخانه­ ای و میدانی است. در مرحله تحلیل ابتدا مقادیر و داده­ های کلیه شاخص ­ها استخراج ­شدند سپس بر اساس روش تحلیل سلسله مراتبی () به وزن­دهی شاخص­ های مربوطه پرداخته شده است. نتایج حاصله نشانگر آن است که از تلفیق لایه‌های کالبدی، اقتصادی و اجتماعی جهت سنجش میزان آسیب­ پذیری بافت­ های فرسوده، به مناطق با آسیب ­پذیری کم تا مناطقی با آسیب ­پذیری زیاد طبقه‌بندی شده است که 3/24 درصد از مساحت محله با آسیب­پذیری زیاد، 3/47 درصد با آسیب­ پذیری قابل توجه، 7/14 درصد با آسیب ­پذیری متوسط، 7/13 درصد با آسیب­ پذیری کم مواجه است. با توجه به نتیجه مذکور ساماندهی بافت فرسوده این محله در قالب رویکردی ترکیبی از بهسازی، نوسازی و بازسازی بافت فرسوده امکان پذیر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial Analysis of Physical, Social and Economic Vulnerability of Worn-Out Structure in "Martyre Dastgheib" Area, Tehran Municipality District 9

نویسندگان [English]

  • ali shamai 1
  • Ali Azizi Kaveh 2
1 Kharazmi University
2 Kharazmi University
چکیده [English]

Worn-out structures confront structural, social and economic challenges. The three indices of transience, impermeability and granulites are major features of such structures. "Martyre Dastgheib" area as one of the worn-out structures of district 9 in Tehran is facing various structural, social and economic challenges. The aim of this study is explaining distribution of failures and their interrelationships, and the comparative study of mentioned indices in order to achieve sustainable urban neighborhood. It seems that the best solution for controlling and reducing worn-out urban structures is spatial analysis from structural, economic and sociocultural aspects. Current study was done aiming at organizing "Martyre Dastgheib" area with a systematic perspective whose main bases are described through the improvement of physical appearance and urban revival. To this end, the major question is whether structural, social and economic indices influence on vulnerability analysis of worn-out structure of "Martyre Dastgheib" area identically.
The research type is descriptive- analytical and survey. Data were collected through library-based procedures and field study. In analysis step, firstly, values and data for all indices were extracted, and then respective indices were weighted according to Analytical Hierarchy Process (AHP). Findings show that by integration of structural, economic and social layers for measuring vulnerability of worn-out structures, they are classified into low-vulnerability to high-vulnerability areas. 24.3 percent of the area was with high-vulnerability, 47.3 percent faced to considerable vulnerability, 14.7 and 13.7 percent faced to average and low vulnerability, respectively. Considering this finding, organization of worn-out structure in this area through an integrated approach including improvement, modernization and reconstruction is possible.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Worn-out structure
  • intervention
  • Martyre Dastgheib area
  • Organizing

1- ایزدی، محمد سعید. (1379). سیر تحول سیاست­های مداخله در بافت­های کهن شهری در ایران. مجله دانشکده هنر­های زیبا، شماره 7 ، دانشگاه تهران.

2- باباخانیان، هاسمیک. (1381). ساماندهی محله جلفای اصفهان. پایان­نامه کارشناسی­ارشد شهرسازی، دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا.

3- بارسقیان، سارکیس. (1375). ساماندهی کالبدی میدان هفتم تیر تهران. پایان­نامه کارشناسی­ارشد دانشگاه تهران.

4- تی تی دژ، امید. (1384). خود آموزArc GIS و مفاهیم پایهGIS چاپ اول. انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری شمال پایدار(دانشگاه شمال).

5- جمالپور، بیتا. (1385). برنامه­ریزی مداخله در بافت­های کهن شهری.Civilica (مرجع مهندسی عمران).

6- حبیبی، سید محسن. (1375). از شار تا شهر. انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.

7- حبیبی، سید محسن و مقصودی، ملیحه. (1381). مرمت شهری. انتشارات دانشگاه تهران.

8- رهنما، محمد­رحیم. (1375). احیاء بافت قدیم و توسعه شهری، (نمونه: بافت­های مسکونی مرکز شهر مشهد). رساله دکترا، دانشگاه تربیت مدرس تهران.

9- زندی بختیاری، پروانه. (1381). تحلیل سناریوهای توسعه کالبدی در بافت­های فرسوده شهری با استفاده از مدل­های 3d. پایان­نامه کارشناسی­ارشد.

10- شوای، فرانسواز. (1375). شهرسازی تخیلات و واقعیات. ترجمه سیدمحسن حبیبی، انتشارات دانشگاه تهران.

11- شماعی، علی. (1380). اثرات توسعه فیزیکی شهر یزد بر بافت قدیم و راهکارهای ساماندهی واحیاء آن. رساله دکترا، دانشگاه تهران.

12-  شماعی، علی و پوراحمد، احمد. (1384). بهسازی و نوسازی شهری از دیدگاه علم جغرافیا. چاپ اول،  انتشارات دانشگاه تهران.

13- شماعی، علی و پوراحمد، احمد. (1383).تحلیلی برسیاست­ها و برنامه­های بهسازی و نوسازی شهری در برنامه­های توسعه کشور. پژوهش­های جغرافیایی، شماره 48.

14- عزیزی، محمدمهدی. (1378). سیر تحول سیاست­های مداخله در بافت­های کهن شهری در ایران. نشریه هنرهای زیبا، شماره 7.

15- فدایی­نژاد، سمیه. (1386). بهسازی، نوسازی و بازسازی در گذر مروی. نشریه هنرهای زیبا، شماره 32.

16- فلامکی، محمدمنصور. (1365). باززنده­سازی بناها و شهرهای تاریخی. انتشارات دانشگاه تهران.

17- کوین لینچ. (1376). سیمای شهر. ترجمه دکتر منوچهر مزینی، انتشارات دانشگاه تهران.

18- کهربایی، سینا. (1386). ساماندهی بافت فرسوده شهری (مطالعه موردی بافت فرسوده محله چیذر). دانشگاه تهران، دانشکده هنرهای زیبا.

19- منزوی، مهشید. (1388). آسیب­پذیری بافت­های قدیمی بخش مرکزی شهر در برابر مخاطرات محیطی (زلزله)، مورد: منطقه 12 شهر تهران. رساله دکترای جغرافیا، دانشگاه تربیت معلم.

20- مهدیزاده، جواد. (1376). نظری اجمالی به ساماندهی مرکز شهر تهران. مقالات همایش تخصصی بافت­های شهری، تهران.

21- مهندسان مشاور آمود. (1385). طرح تفصیلی منطقه 9 شهرداری تهران.

22- مهندسین مشاور بوم­ سازگان. (1385). مرکز مطالعات و برنامه­ریزی شهر تهران.

23- نظریان، اصغر(1388)، پویایی نظام شهری ایران، چاپ اول، انتشارات مبتکران.

- Anne-Marie Broude houx.(1994).Neighborhood Regeneration in Beijing:An over view of projects implemented in the inner city since 1990, MC Gill university, Montreal.

- Bertolini, L. 2005. Sustainable urban mobility, an evolutionary approach, European Spatial Research Policy 1, 109-126.

- Carey Curtis. (2008). Planning for sustainable accessibility: The implementation challenge,Curtin University of Technology,  WA, Australia, 104-112.

- Charley, M. (1995). Using Information for Sustainable Urban Regeneration, Innovation Study No 4, Centre for Human Ecology, University of Edinburgh, July.

- Carter, G. F. B. (1993). Geographical Information System for  scientists. USA: oxford, pergamonpress.

- Chang, K. T. (2001). Introduction to Geographic Information system. Mc Graw Hill Companies, Inc.

- Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process, New York: McGraw- Hill.

- J. Button. Urban Economics, Macmillan, Publisher, TD, U. K.1985.

- Paul, Balchin and soon. Urban land Economics, Machmillan, Ltd, U.K, 1988.