مسایل مربوط به جابجایی شن و ماسه و ذرات ریز (گرد و خاک) به وسیله باد در سرزمین های خشک وکم آب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم زمین دانشگاه شهید بهشتی تهران

2 دانشجوی دکترای جغرافیای طبیعی گرایش ژئومورفولوژی واحدعلوم وتحقیقات تهران

چکیده

جابجایی شن وماسه وذرات ریز (گردوخاک) بوسیله باد در بسیاری از محیط‌های زیستی رخ می‌دهد، اما این پدیده بصورت پرقدرت‌تر و در مقیاس وسیع‌تری در سرزمین‌های خشک و کم آب رخ می‌دهد و مهم‌ترین مسائلی که سرزمین‌های خشک با آن درگیر هستند، به همین پدیده برمی‌گردد. به منظور در امان ماندن ساختمان‌ها، زمین‌های زراعی، خطوط لوله و شبکه‌های حمل ونقل از خطر طوفان شن و دفن شدن در میان ذرات ریز خاک و شن، ایجاد و توسعه‌ی ابزارهای کنترل و مقابله با این پدیده‌ی طبیعی ضروری می‌نماید.نواحی شهری در سرزمین‌های خشک می توانند بخودی خود موانعی بر سر راه انواع جابجایی ذرات شن وماسه وگرد وخاک معلق در باد باشند. در یک توجه مساوی می‌توان دریافت که تمرکزگرایی در مناطق خشک و صحرایی وابسته به منابع آب زیرزمینی، زمین‌های قابل کشت محدود می‌باشد که همین خصوصیات باعث تحت فشار قرارگرفتن زمین براثر تمرکزگرایی و جذب جمعیت در پیرامون سکونت‌گاه‌ها می‌شود. از این رو،  اکوسیستم صحرا در نواحی نزدیک به نواحی شهری بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند. در نتیجه زندگی نباتی در معرض نابودی قرار گرفته، ساختار خاک آسیب می‌بیند. بنابراین حجم جابجایی ماسه و ذرات ریز خاک افزایش پیدا کرده و مشکلات ومسائل ناشی از باد در حجم و مقیاس بزرگتری خود را نشان می‌دهند. در این حیطه عواملی که باعث بوجود آمدن مسائل مربوط به شن وماسه و ذرات ریز خاک وتبعات آنها می شوند، بسیار وابسته به عواملی هستند که موجبات بیابان زایی را فراهم می‌کنند که بیشترین درصد توجه را اخیراً به خود جلب کرده‌اند. (ای جی پیلور و هانی 1976 سازمان ملل متحد1977)
کاهش و یا بهبود نتایج ناخوشایند مربوط به جابجایی شن وماسه و ذرات ریز خاک، نیازمند کسب اطلاعات کافی درمورد خصوصیات طبیعی این گونه جابجایی‌ها، و شناسایی عوامل شتاب دهنده‌ی این فرایند و تلاش برای کاهش کمیت وکیفیت این رخدادهای طبیعی می‌باشد. بنابراین هدف این مقاله شناسایی خصوصیات طبیعی، شدت و پراکندگی جابجایی شن  و ماسه و ذرات ریز خاک بوسیله‌ی باد در سرزمین‌های خشک و همچنین مشکلاتی که تحت تأثیر فرایندهای بادی بوجود می‌آیند می‌باشد، و تمام این اعمال درجهت ابداع مدلی برای شناسایی و مشاهده‌ی جابجایی شن و ذرات ریز خاک است و اینکه  چگونه این امکان را بوجود آورد که با تکیه بر اطلاعات بدست آمده، جابجایی ذرات ریز شن و ماسه و خاک و نیز صدمات وخطرات ناشی از فرسایش بادی را به نحو احسن برآورد کرد، وهمچنین بتوان از این طریق با اندازه‌گیری دقیق این جابجایی‌ها را به کنترل درآورد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Issues related to the transfer of sand and fine particles (dust) by wind in dry and shallow water areas

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Servati 1
  • Mohammad Reza Yusefi Roshan 2
1 Associate Professor, School of Geoscience, University of Tehran
2 PhD. Student of Natural Geography-Geomorphology, Tehran Azad University of Sciences and Research
چکیده [English]

Movements of sand and small particles (dust) because of wind occur in many different environments, but the phenomenon is much more powerful in arid areas and cover larger areas. The phenomenon is one of the most important issues arid areas face. In order to preserve buildings, agricultural lands, pipe lines and transport networks from sandstorms and from being buried in dust and sand, it seems necessary to create and develop monitoring tools and confront this natural phenomenon. Urban areas in arid lands can block movements of sand and dust suspended in wind. In arid lands and deserts population is centralized around ground water resources. Cultivated lands are limited which results in more pressure on the earth due to centralization and population being attracted to settlements. Thus, desert ecosystem near urban areas faces more damages, plant life faces destruction and soil structure will be damaged. Movements of sand and small soil particles increase and wind-related problems and issues display in a larger scale. In this regard, factors creating problem of sand and small soil particles depend on desertification factors which have gained attentions in recent years (A. J. Pilor and Honey, 1976; United Nation, 1977).
To decrease disagreeable results of sand and small soil particles movements, we need to gain enough information regarding the natural characteristics of such movements and identify factors accelerating this process, while trying to decrease the quality and quantity of these natural events. Therefore, the present article aims to identify natural characteristics, intensity, dispersion and movement of sand and small soil particles in arid areas and problems caused by wind processes. Then, the study seeks to create a new model to identify and observe sand and small soil particles movements. Furthermore, it tries to find a way to evaluate sand and small soil particles movements and dangers cause by wind erosion, and also a way to measure these movements precisely and bring them under control.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sand
  • arid lands
  • suspended particles
  • Dust