داروینیسم اجتماعی و تأثیر آن بر جغرافیا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هئیت علمی گروه جغرافیا دانشگاه بیرجند

چکیده

منشاء عقاید داروینیسم که به عهد باستان حدود پنجم قبل از میلاد بر می ‌گردد و به صورت علمی و مدون در قرن نوزدهم توسط داروین بیان گردیده، تأثیرات عمیق و شگرفی بر علوم مختلف و از جمله جغرافیا گذاشت. تحت تأثیر این عقاید مکاتب جدیدی همچون مکتب جبر جغرافیا و تطورگرایی ظهور یافتند که این مکاتب نیز خود به زایش ایدئولوژی ‌های مهمی همچون فاشیسم و نازیسم و به قدرت رسیدن حکومت­‌های با این تفکرات کمک نمود.
بیان تئوری های مهمی همچون تئوری فضای حیاتی توسط راتزل(1)، رابطه جغرافیا و نقش آن در شکل گیری این تفکرات را بیان می­‌دارد. هر چند در تقابل با این نظریات و مکاتب، تفکرات نوین و جدید در جغرافیا رشد یافته و نسج گرفت که مباحث مطرح شده در جغرافیای آنارشیسم اجتماعی توسط الیزه رکله(2) جغرافیدان فرانسوی و پتروکروپوتکین(3) جغرافیدان روسی از آن جمله می ‌باشد. این مقاله ضمن اشاره‌ ای گذرا به سابقه داروینیسم اجتماعی، روابط متقابل و تأثیر و تأثرات جغرافیا و این مکتب را بررسی و تأثیرات آن را بر جغرافیا و فضای جغرافیایی و نقش جغرافیدانان را در حال حاضر بیان می­‌نماید.

عنوان مقاله [English]

Social Darwinism and its Effects on Geography

نویسنده [English]

  • Mofid Shateri
Member of the Faculty of Geography, University of Birjand
چکیده [English]

Darwinism which goes back to ancient times and around 5 B.C was scientifically introduced by Darwin in 19th century and have influenced different sciences like geography. Under this influence, new schools like geographic determinism and evolutionism emerged which then help in the creation of important ideologies like Fascism, Nazism, and aid proponents of this beliefs in rising to power.   
Important theories like Ratzel’s critical environment theory explain the relation between geography and these ideas. However, new ways of thinking have developed in geography in contrast with these theories and schools. Discussions in geography of social anarchism by French geographer, Elisee Reclus, and Russian geographer, Petro Kroptkin are among these. The present article briefly refers to and investigates social Darwinism, mutual relation and influences of geography and this school, while explaining geographical space and the role of geographers.       

1- شکویی، حسین، اندیشه‌­های نو در فلسفه جغرافیا، انتشارات گیتاشناسی، سال 1375.

2- شکویی، حسین، جغرافیای کاربردی و مکتب‌های جغرافیایی، انتشارات آستان قدس، سال 1368.

3- شکویی، حسین، فلسفه جغرافیا، انتشارات گیتاشناسی، سال 1370.

4- شکویی، حسین، دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری، انتشارات سمت، سال 1372.

5- فرید، یدالله، سیر اندیشه در قلمرو جغرافیای انسانی، انتشارات دانشگاه تبریز، چاپ سوم، سال 1370.

6- ویلیام بنشاین، مکاتب سیاسی معاصر، ترجمه حسین علی نوذری.

7- توسلی، غلام عباس، نظریات جامعه‌شناسی، انتشارات سمت.

8- یان مکنزی و دیگران، ایدئولوژی­‌های سیاسی، ترجمه م. قائد.

9- ایولاکست، جغرافیا نخست در خدمت جنگ، ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، انتشارات آستان قدس، سال 1367.