ضرورت‏ ها و چالش ‏هاى تغییر پایتخت در ایران (قسمت اوّل)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمى دانشکده علوم اجتماعى دانشگاه علامه طباطبایى

2 دانشجوى کارشناسى ارشد برنامه ‏ریزى رفاه اجتماعى دانشگاه علامه طباطبایى

چکیده

انتقال پایتخت مسئله ‏اى است که همواره مورد توجه حکومت هاى گذشته ایران بوده است تا این که پس از تجربه ‏هاى گوناگون انتقال پایتخت از سوى شاه عباس، نادرشاه، کریم‏خان زند و دیگران به شهرهایى چون اصفهان، مشهد و شیراز، آغا محمدخان قاجار با قراردادن تهران به عنوان پایتخت ابدى، جامه ترافیک سنگین را بر قامت تهران دوخت و سنگ بناى تجارت‏ هاى میلیاردى را در این شهر نهاد تا آن ده و روستاى کوچک به کلان شهرى این چنین تبدیل شود. مقوله پایتخت یا مرکزیت سیاسى در ایران، همانند محدوده ‏هاى سیاسى آن، در طول تاریخ فراز و نشیب هاى زیادى داشته است و به تبعیت از تغییر حکومت، پایتخت آن نیز، جز در موارد معدود، از شهرى به شهر دیگر جا به جا شده است.
نگاهى به گذشته تاریخى این تغییر و تحول حاکى از انگیزه‏ هاى مختلفى است که به تناسب زمان، مکان و ساختار اجتماعى حکومت، با محفوظ داشتن استراتژى سیاسى و مسایل ژئوپولیتیکى زمان، موجب جا به جایى مرکز سیاسى کشور شده است. این انگیزه ‏ها عمدتاً در وهله نخست سیاسى - امنیتى، و در وهله دوم اقتصادى - اجتماعى بوده است.
تهران که امروزه پایتخت کشور ایران است از پیشینه شهرى چندان طولانى برخوردار نیست. این شهر مدت ها یکى از روستاهاى کوچک رى بوده و شهر تهران از دوران قاجار و پایتخت شدن آن وسعت گرفته است. این روزها برخى، مسئله انتقال پایتخت و یا مرکز کشور به مکان دیگرى را، مطرح نموده ‏اند. در رابطه با این پیشنهاد، اظهار نظرهاى متنوع و متفاوتى هم ابراز شده است.
در این نوشته کوشش خواهد شد، نخست مسئله انتقال پایتخت، به طور کلى و با توجه به شرایطى که در آن قرار داریم از یک سو و از سوى دیگر تجربه و اهداف کشورهایى که پایتخت جدیدى را انتخاب نموده ‏اند، مورد توجه قرار دهیم. سپس در مقابل پیشنهاد انتقال پایتخت، آن هم در شرایط کنونى که حتى ممکن است افکار عمومى آن را نوعى فرافکنى و فرار از انجام مسئولیت تعبیر نماید، مسئله اصلى یا جستجوى راه کارى که رفع یا تعدیل تدریجى مشکلات کلانشهر تهران را میسر گرداند، بررسى نمائیم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Necessities and Challenges of Capital Change in Iran (Part I)

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Latifi 1
  • Alireza Samani 2
1 Member of Faculty of Social Sciences, University of Allameh Tabatabaei
2 Graduate Student in Social Welfare Planning, University of Allameh Tabatabaei
چکیده [English]

The transfer of the capital is a problem that has always been a concern of the past governments of Iran, so that after various experiences of the transfer of the capital by  Shah Abbas, Nadir Shah, Karim Khan Zand and others to cities such as Isfahan, Mashhad and Shiraz, Aghamohammadkhan of Qajar, determining Tehran as the  everlasting capital, sewed the dress of traffic jams on Tehran's body and started the process which led to multi-billion trades in this city so that the small village became such a metropolis. The capital or political center in Iran, like its political boundaries, has had many ups and downs during the history of the country, and, subject to the change of government, its capital, except in a few cases, has been moved from city to city.
A glance at the historical past of this change reflects the various motivations that have displaced the political center of the country in accordance with the time, place and social structure of the state, by preserving the political strategy and geopolitical issues of the time. These motives were mainly first political-security, and in the second place economic-social.
Tehran, which today is the capital of Iran, does not have a long urban history. This city has long been one of the small villages of Rai, and the city of Tehran has grown since the Qajar period and its capitalization. These days, some have raised the issue of transferring the capital or the center of the country to another place. Concerning this suggestion, various and different opinions have been expressed.
In this paper, we tried first of all to consider the transfer of the capital, in general and by considering the circumstances we are in on the one hand, and on the other, the experience and objectives of the countries that have chosen the new capital. Then, in contrast to the proposal to transfer the capital in the present situation, which public opinion may consider as a kind of escape from responsibility, we attempted to examine the main issue or the search for a solution that would allow the gradual elimination or modification of the problems of Tehran metropolis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • capital
  • capital change
  • City