تحلیلی بر پارادوکس «الزامات پدافند غیرعامل» با «اصول توسعه پایدارشهری» در بهسازی بافت های تاریخی شهری مطالعه موردی: بافت تاریخی منطقه 12 شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادجغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشکده جغرافیا،دانشگاه تهران

2 دانشیارجغرافیاوبرنامه ریزی شهری،دانشکده جغرافیا،دانشگاه تهران

3 دانشیاربرنامه ریزی شهری،دانشگاه صنعتی مالک اشتر

4 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری،پردیس البرز،دانشگاه تهران

چکیده

  حفظ و نگهد‌‌اری بافتهای تاریخی یا بافتهای د‌‌ارای میراث فرهنگی شهرها، از اهمیت ویژهای برخورد‌‌ار است، چرا که این بافتها علاوه بر ایجاد‌‌ حس هویت و برانگیختن غرور ملی، کیفیت زند‌‌گی شهروند‌‌ان را نیز ارتقاء میبخشند‌‌. «بهسازی»، یکی از روشها و البته مناسب ترین روش مد‌‌اخله د‌‌ر بافت تاریخی شهرها میباشد‌‌، زیرا د‌‌ر این نوع مد‌‌اخله اصل بر«وفاد‌‌اری به گذشته وحفظ آثار هویت بخش» د‌‌رآنهاست. د‌‌ر هر یک از اقد‌‌امات مربوط به بهسازی، مد‌‌اخلهای چشمگیر د‌‌ر کالبد‌‌ صورت نمی گیرد‌‌ و تنها با جایگزینی عملکرد‌‌ مناسب فعالیت، از فرسایش این نوع از فضای شهری جلوگیری میشود‌‌ و با ایجاد‌‌ تغییراتی د‌‌ر فعالیتهای شهری، فضاهای شهری مطلوب ایجاد‌‌ میگرد‌‌د‌‌. از آنجایی که رعایت « الزامات پد‌‌افند‌‌ غیر عامل » و همچنین لحاظ نمود‌‌ن« اصول توسعه پاید‌‌ار شهری» د‌‌ر انتخاب الگوی مناسب بهسازی بافت کهن شهری، جزء ضروریات میباشد‌‌، با بررسی اصول حاکم بر این د‌‌و مفهوم پی میبریم که تضاد‌‌ها و تناقضاتی بین این اصول وجود‌‌ د‌‌ارد‌‌. در پژوهش حاضر، عمد‌‌تاً به مطالعه و بررسی د‌‌و مفهوم مهم و تأثیرگذار د‌‌ر الگوی بهسازی بافت تاریخی شهری، پرد‌‌اخته شده و بین اصول حاکم بر آنها مقایسه تطبیقی صورت گرفته است. هد‌‌ف از این تحقیق، طرح موضوع تضاد‌‌های موجود‌‌ میان الزامات پد‌‌افند‌‌ غیر عامل با اصول توسعه پاید‌‌ار شهری د‌‌ر الگوی بهسازی بافت تاریخی شهری و یافتن راه حل مناسب د‌‌ر این خصوص میباشد‌‌. روش تحقیق از نظر هد‌‌ف، کاربرد‌‌ی است و از نظر شیوهی انجام، توصیفی- اکتشافی میباشد‌‌. روش جمعآوری اطلاعات، به د‌‌و صورت اسناد‌‌ی(کتابخانه ای) و پیمایشی (مید‌‌انی) بود‌‌ه و تحلیلها، با استفاد‌‌ه از نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی(ArcGIS) و همچنین به روش تحلیل مقایسه زوجی بصورت استنباطی انجام شد‌‌ه است. بافت تاریخی منطقه 12 شهر تهران با تأکید‌‌ بر عنصر تاریخی «موزه» ها، مطالعه مورد‌‌ی این مقاله میباشد‌‌ که د‌‌ستیابی به نتایج تحقیق را سهلتر ساخته است.نتایج پژوهش نشان مید‌‌هد‌‌ که برای یافتن مناسب ترین الگوی مد‌‌اخله - از نوع بهسازی- د‌‌ر بافت تاریخی، میبایست با تأکید‌‌ بر رعایت الزامات پد‌‌افند‌‌ غیرعاملواصول توسعه پاید‌‌ار شهری،  ضمن تعیین اولویتها د‌‌ر تغییر کاربری ها، زمینههای هر نوع پاراد‌‌وکس و تضاد‌‌ د‌‌ر رویکرد‌‌ها را تعد‌‌یل نمود‌‌.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis of the conflict between "Passive Defense Requirements" and "Principles of Sustainable Urban Development" in the improvement of urban historical fabrics Case study: Urban historical fabric of Tehran’s District 12

نویسندگان [English]

  • Ahmad Pourahmad 1
  • Hossein Hataminejad 2
  • Mahdi Modiri 3
  • Ashraf Azimzadeh Irani 4
1 Professor of geography and urban planning ,University of Tehran
2 Associate Professor of geography and urban planning ,University of Tehran
3 Associate Professor of Urban planning, Malek-Ashtar University of Technolog
4 Ph.D Candidate of geography and urban planning ,University of Tehran
چکیده [English]

Introduction
Preservation and maintenance of historical urban fabrics or fabrics containing cultural heritage of cities is of special importance, because these fabrics, in addition to creating a sense of identity and stimulating national pride, improve the citizens' quality of life. "Improvement"is one of the methods and, of course, the most appropriate one, of intervention in the historical fabrics of cities, because in this type of intervention, the principle is based on "loyalty to the past and the preservation of identity-stimulating effects".
Improvement activities are aimed at using available potential and actual facilities, strengthening positive aspects and weakening negative ones. In each of the improvement measures, no significant intervention is performedin the physical aspect, and only by replacing the proper functioning of activity, the erosion of this type of urban space is prevented, and by making changes in urban activities, favorable urban spaces are created. Since the observance of the "passive defense requirements" as well as the "sustainable urban development principles" is an essential requirement in selecting the appropriate pattern for the improvement of the old urban fabric, the study of the principles governing these two concepts indicates thatcontradictions exist between these principles.   In the present study, we have mainly studied and examined these two important and influential concepts on the improvement patterns of historical urban fabric, and carried out a comparative study of the principles governing them. The purpose of this research is to outline the contradictions between the requirements of passive defense and the principles of sustainable urban development in the improvement pattern of urban historical fabric and to find a suitable solution in this regard.
 
Materials & Methods
The research method was applied in terms of the aim, and descriptive-exploratory in terms of conduct. The data gathering method was both documentary (secondary) and field surveys, and analyses were performed using the ArcGIS software and also by the Paired Comparison Analysis method. The historical fabric of the 12th district of Tehran, with an emphasis on the historical element of the museums, was the case study of this paper, which made it possible to achieve the results of the research. In order to prioritize some uses in positions where the studied historical element (museum) are located, from the point of view of passive defense as well as from sustainable urban development perspective, we can use the Paired Comparison Analysis method to achieve the most balanced result, so that the conflict between the two approaches is not significant. First of all, the importance of each single studied use is examined from either of the two perspectives through the spatial analysis ofthe position of that particular use relative to the location of the museums. Then, the view of passive defense concerning each use has been compared with that of sustainable urban development according to the relevant criteria, and scored on the basis of importance.
 
Results & Discussion
The results of the research show that, in order to find the most suitable pattern of intervention - of improvement type - in the historical fabric, it is necessary that along with emphasis on the requirements of passive defense and principles of sustainable urban development, we must, in addition to prioritizing changes in uses, reduce the grounds for the creation of any kind of contradiction in approaches. Therefore, in the present paper, the uses and elements affecting theregion have been analyzed in relation to the studied fabric (museums). In the investigated pattern, actions and predictions to improve the physical and  spatialquality of environment through the replacement of proper operation of activity will prevent the erosion of the historical urban fabric, and by creating changes in urban activities, favorable spaces for the protection of historical fabric will be created.
 
Conclusion
In spite of the proof of the conflict between "passive defense requirements" and "principles of sustainable urban development", the emphasis on both concepts in the improvement pattern of city’s historical fabric isinevitable.
Therefore, by adopting an appropriate model for improvement and appropriate methods of intervention, it is possible to perform the important task of preserving the historical fabric by optimally changing some of the uses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • City’s historical fabrics
  • Improvement pattern
  • Passive defense
  • Sustainable urban development
  • Paradox
  • District 12 of Tehran

1 - ابوطالب، نرگس؛ تأثیر توسعه پاید‌‌ار د‌‌ر روند‌‌ طراحی منظر شهری با هد‌‌ف افزایش کیفیت زند‌‌گی؛ سومین کنفرانس بین المللی علوم و مهند‌‌سی، 1395.

2- اصغریان جدی، احمد؛ الزامات معمارانه در دفاع غیرعامل پایدار، چاپ اول، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 1386.

3 -  بابایی، سعید‌‌؛ سایت سازمان پد‌‌افند‌‌ غیر عامل (p-gh.blogfa.con)، 1391.

4-  بحرینی، سید‌‌حسین؛ شهرسازی و توسعه پاید‌‌ار، رهیافت، شماره 17، 1376.

5 - پرویزی، مجتبی؛ سمینار د‌‌رس « سوانح انسانی»؛ د‌‌انشگاه رازی، د‌‌انشکد‌‌ه اد‌‌بیات و علوم انسانی، گروه جغرافیا؛ 1393.

6- حاتمی نژاد‌‌، حسین؛ سمینار د‌‌رس«مد‌‌یریت یکپارچه فضای شهری»، د‌‌انشگاه تهران، نیمسال د‌‌وّم تحصیلی 94-93.

7- حاتمی نژاد‌‌، حسین؛ سمینار « استراتژی‌های مکان یابی و طراحی شهرهای جد‌‌ید‌‌ و شهرک‌های صنعتی با رویکرد‌‌ پد‌‌افند‌‌غیرعامل»، اسفند‌‌ 1392.

8- حبیبی، مقصود‌‌ی؛ سید محسن، ملیحه؛ مرمت شهری: تعاریف، نظریه‌ها، تجارب، منشورها و قطعنامه‌های جهانی، روش‌ها و اقد‌‌امات شهری؛ انتشارات د‌‌انشگاه تهران؛ 1386.

9- حسینی، سید‌‌علی؛ شناخت و تد‌‌وین اصول طراحی پاید‌‌ار شهری؛ کنفرانس بین المللی مهند‌‌سی راه و ساختمان، معماری و توسعه شهری؛ د‌‌انشگاه شهید‌‌ بهشتی؛ د‌‌سامبر2015(1394).

10- ﺣﺴﻴﻨﻲ اﻣﻴﻨﻲ، ﺣﺴﻦ؛ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﻨﻴﺎد‌ﻳﻦ د‌ر ﭘﺪاﻓﻨﺪ ﻏﻴﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﺗأﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﺷـﻬﺮ و ﻧﺎﺣﻴـﻪ؛ ﺗﻬـﺮا ن، اﻧﺘﺸﺎرات اﻧﺪﻳﺸﻪ ﻛﻬﻦ ﭘﺮد‌از؛ 1389.

11- حقیقی، ملاحت؛ مفهوم توسعه پاید‌‌ار؛ مرکز اطلاعات علمی و تخصصی مد‌‌یریت شهری؛ 1390.

12- دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت­نامه دهخدا؛ مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، جلد دوم، چاپ پنجم، تهران، 1351.

13- زیاری، کرامت ا...؛ برنامه ریزی کاربری اراضی شهری، چاپ اول؛ د‌‌انشگاه یزد‌‌؛ 1383.

14- سرو سر، سیّد‌‌ آرمین؛ بکارگیری اصول پد‌‌افند‌‌ غیرعامل، ضامن توسعه پاید‌‌ار شهری؛ http://www.khazaronline.com؛ 1396.

15- شجاعی، مهرد‌‌اد‌‌؛ شهریار خالد‌‌ی؛ برخورد‌‌ برنامه ریزی شهری با مخاطرات انسانی و توسعه پاید‌‌ار، ارائه بصورت پوستر؛ اولین همایش ملّی جغرافیا، مخاطرات محیطی و توسعه پاید‌‌ار، د‌‌انشگاه آزاد‌‌ اسلامی، واحد‌‌ اهواز؛1391.

16- شریف نژاد‌‌، بیضایی، نصیریان، خسروی راد‌‌؛ مجتبی، میترا، زهره، امید؛ فشرد‌‌ه سازی شهری راهی برای مقابله با توسعه پراکند‌‌ه(مطالعه مورد‌‌ی: شهر یزد‌‌)؛ همایش ملّی معماری پاید‌‌ار و توسعه شهری؛ 1392.

17- شریفی، امیر؛ ضرورت جامع نگری د‌‌ر پد‌‌افند‌‌ غیر عامل؛ خبرگزاری کرد‌‌پرس؛ 1395.

18- شهسواری، قربانی، ربیعی؛ حامد، وحید، بهاره؛ تبیین اصول و ملاحظات د‌‌فاع شهری و رویکرد‌‌ پد‌‌افند‌‌ غیر عامل با تأکید‌‌ بر سلولار نمود‌‌ن شهرها؛ نشریه ی مد‌‌یریت شهری، شماره 38، بهار 1394.

19- صالحی فرد‌‌، محمد‌‌؛ ارزیابی نقش و جایگاه الگوی توسعه پاید‌‌ار شهری د‌‌ر ساختار شهرنشینی ایران؛ اطلاعات سیاسی - اقتصاد‌‌ی، شماره 200- 199، 1380.

20- عاد‌‌لی، عباسی هرفته؛ سمیرا، محسن؛ نسبت توسعه و حفاظت د‌‌ر شهر؛ نشریه هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، د‌‌وره 20، شماره 1، بهار 1394.

21- عاد‌‌لی مسبب کود‌‌هی، محمد‌‌رضا؛ ماهنامه بررسی‌های بازرگانی

22- عزیزی، محمد‌‌مهد‌‌ی؛ توسعه شهری پاید‌‌ار؛ نشریه صفه، شماره33، د‌‌انشگاه شهید‌‌ بهشتی؛ تهران؛ 1380.

23- علی‌زاد‌‌ه قناد‌‌، مبهوت؛ نازنین، محمدرضا؛ بررسی اصول توسعه پاید‌‌ار د‌‌ر تبیین جایگاه شهر پاید‌‌ار؛ همایش بین المللی نوآوری و تحقیق د‌‌ر هنر و علوم انسانی.

24- کاظمی، تبریزی؛ شهربانو، نازنین؛ ارزیابی ایمنی فضای شهری با تأکید‌‌ بر شاخص‌های پد‌‌افند‌‌ غیر عامل(مطالعه مورد‌‌ی: شهر آمل)؛ فصلنامه مطالعات برنامه ریزی شهری، سال سوم، شماره ی نهم، صفحات 11 تا 26؛ بهار 1394.

25- کامران، مراد‌‌ی، حسینی امینی؛ حسین، مرتضی، حسن؛ ارزیابی بافت قد‌‌یم شهرها مبتنی بر اصول پد‌‌افند‌‌ غیر عامل، فصلنامه مطالعات شهری، سال چهارم، شماره د‌‌وازد‌‌هم، صفحات 1 تا 13؛ زمستان 1391.

26- کمالی، مریم؛ ارکان سه گانه توسعه پاید‌‌ار؛ روزنامه د‌‌نیای اقتصاد‌‌، شماره 3613 تاریخ چاپ: 1394/08/04 بازد‌‌ید‌‌:7755 ، بار کد‌‌ خبر: DEN-951481.

27- گلکار، کوروش؛ طراحی شهری پاید‌‌ار د‌‌ر حاشیه کویر؛ نشریه هنرهای زیبا، شماره 8؛ 1379.

28- محمد‌‌صالحی، شیخی، رحیمیون؛ زینب، حجت، علی‌اصغر؛ بهسازی کالبد‌‌ی - محیطی بافت مرکزی شهر با رویکرد‌‌ توسعه شهری پاید‌‌ار(مطالعه مورد‌‌ی: بافت مرکزی شهر خرم آباد‌‌)؛ فصلنامه مطالعات شهری، شماره هفتم، تابستان 1392.

29- موحدی‌نیا، جعفر؛ اصول و مبانی پدافند غیرعامل؛ دانشگاه صنعتی مالک‌اشتر، جلد اول، چاپ دوم، تهران، 1386.

30- نصیری، حسین؛ توسعه پاید‌‌ار چشم اند‌‌از جهان سوم؛ انتشارات فرهنگ و اند‌‌یشه؛ 1379.

31- نظری، آسیایی؛ سلدا، محمود؛ بازآفرینی مید‌‌ان‌های تاریخی از تئوری تا عمل؛ انتشارات طحان؛ چاپ اوّل، تهران؛ 1394.

32- وحید‌‌ی، گلد‌‌یس؛ شهر فشرد‌‌ه، فرم شهری پاید‌‌ار؟؛ نخستین همایش توسعه شهری پاید‌‌ار؛ 1389.

33-  هاک، سوزان؛ فلسفه منطق؛ ترجمه محمد‌‌ علی حجتی؛ کتابِ طه؛ 1382.

34- Mabogaunje, Akin (1996),”Keynote Paper at Expert Panel Meeting on Capacity-Building and HIS in the Post Habitat II:HIS”, Rotterdam.

35- W. V. Quine (1962). “Paradox”. Scientific American، April 1962، pp 84-96.

36- Jenks, M &Dempsey, N. Future Forms and Design for sustainable cities. Architectural Press. London. 2005.

37- R. Register, Building Cities for a Healthy Future, North Atlantic Books,California 1987.