برنامه ریزی مکانی و امکان سنجی نواحی مستعد طبیعت گردی با نگرش آمایش سرزمین مطالعه موردی: استان چهارمحال و بختیاری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه جغرافیا و اکوتوریسم،دانشگاه کاشان

2 استادیار گروه جغرافیا و اکوتوریسم، دانشگاه کاشان

3 دانشجوی کارشناسی ارشد اکوتوریسم، دانشگاه کاشان

چکیده

به منظور دستیابی به توسعه پایدار، تشریح و ارزیابی وضعیت محیط زیست و منابع، پیش از هرگونه برنامهریزی لازم و ضروری است. اهمیت ارزیابی سرزمین تا به آنجاست که چنانچه سرزمین بالقوه فاقد توان اکولوژیکی مناسب برای اجرای کاربری خاصی باشد (حتی در صورت نیاز اقتصادی، اجتماعی به وجود آن کاربری) اجرای آن طرح نه تنها سبب بهبود وضعیت زیست محیطی منطقه نمی­گردد بلکه تخریب بیشتر محیط را نیز به ارمغان خواهد آورد. از آنجا که گردشگری رابطه تنگاتنگی با محیط دارد، ارزیابی توان محیطی در این حوزه اگر به گونهای شایسته صورت پذیرد موجب اصلاح طرح­ها و پیشگیری از بروز ناکامی در توسعه صنعت گردشگری میشود، همچنین تخریب پیش بینی نشده محیط زیست را تقلیل داده و جلوگیری میکند. پژوهش پیش رو با هدف ارزیابی توان اکولوژیک محیط برای تعیین مناطق مستعد طبیعت گردی با تأکید بر توسعه پایدار گردشگری در استان چهارمحال و بختیاری انجام شده است. به منظور رسیدن به این هدف از دو روش اسنادی و میدانی استفاده شده است. در قالب فرآیند ارزیابی توان اکولوژیک از طریق سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، از روش سیستمیک مخدوم در ارزیابی توان تفرج استفاده گردید. با توجه به این که موضوع پژوهش بررسی توان طبیعت گردی است، صرفا پارامترهای مورد نیاز تفرج گسترده ( طبیعت گردی) مورد بررسی قرار گرفتند. یافتهها حاکی از آن است، حدود32/1961 کیلومتر مربع از سطح استان برای تفرج گسترده (طبقه یک) مناسب است که شهرستان لردگان بیشترین سطح مناسب و شهرستان بروجن، کمترین سطح را به خود اختصاص دادهاند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Spatial planning and feasibility of areas susceptible to ecotourism with land use planning approach Case study: Chaharmahal & Bakhtiari Province

نویسندگان [English]

  • Sedighe Kianisalmi 1
  • Seyyed Hojjat Musavi 2
  • Parisah Yeganeh Dastgerdi 3
1 Assistant professor, Department of geography and ecotourism, University of Kashan, Iran
2 Assistant professor,Department of geography and ecotourism, University of Kashan, Iran
3 Master of Ecotourism, University of Kashan, Iran
چکیده [English]

1- Introduction
One-sided, unbalanced and unplanned development of cities, population and activity in the area, has left a great deal of the country's capacity useless, and has imposed a lot of problems on planners at different levels (ahmadi et.al,1389: 94). In order to achieve sustainable development, describing and assessment of the state of the environment and resources is necessary before any planning (movahhed, 1385: 11). Tourism, especially ecotourism is also no exception. Ecological potential assessment of tourism areas to use have been identified as a tool to achieve sustainable development (jowzi et al. 1388:71). In order to achieve sustainable development, land planning is essential and the infrastructure of this planning is environmental assessment, ecological potential assessment, measurement and potential of land with clear and pre-planned criteria. In this regard, from the 1960s, the geographic information system was established with a tangible progress in the spatial planning of land use to accelerate the development of various methods for determination of land ability for different uses.
In this study we have tried to define ecotourism potential, using assessment of Environmental Ecological potential in Chaharmahal and Bakhtiari Province to provide a dynamic setting for the development of the region. Therefore, because of an abundance of natural attractions such as wetlands, lakes, waterfalls, springs, rivers, mountains and peaks, caves, plains and forests, as well as historical- cultural attractions, such as bridges, villages and castles, there is a great potential to attract many visitors. In this study,it is attempted that with the use of GIS and ecological potential assessment model for establishment of tourism in the region, the potential can be investigated. The necessity and importance of this research is the factthat despite the unique characteristics of the province, especially in terms of nature, which can play a more active role in the economic, social and cultural area, and despite these diverse and valuable attractions, unfortunately less attention has been paid to this attractions so with a good planning and suitable using of available resources, the region can be developed sustainably.
 
2- Material and Methods
In Makhdoom systemic approach, ecological tourism model is provided for intensive and extensive outing (firoozi et al, 1392: 159). At this stage, by using collected data in the phases of analysis and conclusions in the environmental units with ecological models built for the user, the most appropriate activities are selected. Based on the results of investigations in Iran and the countries that are ecologically similar to Iran, a set of ecological models have been produced inIran which can be compared and measure ecological information about the model and determine the type of actions which should be taken. The model was used to determine the usages of the ecological models of agriculture - pasture, forestry, rural-, urban-industrial development, ecotourism, intensive tourism and aquaculture (Makhdoom, 1385: 185-212). This study seeks to find areas suitable for ecotourism (suitable Class A, suitable Class B and inappropriate). Therefore, suitable areas for loading the proposed activities appropriate to the potential of the region's stability have been identified, taking into account variables such as slope, rock and soil, aspect, water, plants, climate and weather and also preparation of needed maps.
 
3-Result and Discussion
In order to determine the ecological potential for ecotourism development in Chaharmahal and Bakhtiari Province, according to the preference of parameters in terms of importance in Makhdoom model (makhdoom, 1380: 203), first, slope map was developed in 9 classes using digital elevation model map and using the capabilities of ArcGIS. In the next stage, soil and rock condition was evaluated and the map was prepared. After determining the soil groups in the province, suitable areas for ecotourism class A, with suitable soil which is placed in Inceptisoils category, was separated. Climate is another factor considered in the assessment of ecological potential. In this context, the average temperature in warm period in the provinceis calculated. Since proper temperature during warm period for extensive recreation class A is 21-25 degrees Celsius, this feature was introduced in the attribute table. The next parameter is the number of sunny days. For extensive recreation class A for spring and summer seasons, the number of sunny days have to be more than 15 days per month. The last parameter is water. For extensive recreation class A, water level must be 5-12 liters per person. Citing the fact that the province, in terms of water resources is rich and has good precipitation, water levels parameter in the province was considered desirable.
In the last stage, all obtained maps, are mutually overlaid and finally a map is obtained,in which all the necessary conditions for an extensive recreation class A are introduced and shows all the suitable areas for extensive tourism.
 
4-Conclusion
After overlaying Maps and finishing ecological potential assessment process, it was found that a rather wide region of the province is suitable for developing ecotourism. According to the calculations done, about 32.1961square kilometers of the province is found suitable for extensive recreation (class A), the city of LORDEGAN has the largest share of the relevant regions and the city of BOROUJEN has the lowest share, respectively.

 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecological Potential Assessment
  • Extensive Tourism
  • Geographic Information Systems (GIS)
  • Makhdoom Systemic Model

1- احسنی، اولادی، قصربانی، درویش؛ نبی، جعفر،  فرهنگ محمد(1386)؛ معرفی شیوه‌ای برای اعمال مدیریت پایدار بر سرزمین بر مبنای معیارهای IUCN در استان کردستان، فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 14 ، شماره 4، صص 539-558.

2- احمدی فروشانی، حسینی؛ سید منصور، سید محمود (1389)؛ جایگاه فرمداری زمین در آمایش سرزمین، فصلنامه آمایش سرزمین، سال دوم، شماره دوم، صص 93- 110.

3- اسکندری، اولادی قادیکلایی، یخکشی؛ سعیده، جعفر،  علی( 1390)؛ ارزیابی توان تفرجی پارک‌های جنگلی با تکیه بر فاکتورهای مؤثر در تفرج؛ مطالعه موردی: پارک جنگلی سرخه حصار، مجله مکان، فصلنامه جغرافیا و آمایش سرزمین، سال 1، شماره 2، صص 58-37.

4- بهرام سلطانی، کامبیز (1371)؛ مجموعة مباحث و روش‌های شهر سازی، محیط زیست، تهران : مرکز مطالعات و تحقیقات شهر سازی و معماری ایران، چاپ اول.

5- بهنیافر، منصوری دانشور؛ ابوالفضل، محمدرضا (1389)؛ پهنه بندی آمایشی با رویکرد ارزیابی چند عامله و استفاده از مدل AHP به منظور توسعه گردشگری در محیط GIS، فصلنامه جغرافیایی آمایش، شماره9،صص 1-18.

6- پرهام، صالحی، مقصودی؛ ساناز، اسماعیل، منیژه (1390)؛ ارزیابی توان توسعه اکوتوریسم استان اصفهان: روستای اشکاوند و مناطق اطراف آن. محیط زیست و توسعه، سال 2، شماره 4، صص 16-7.

7- جعفری، میکائیلی تبریزی، محمدزاده، عبدی؛ ضحی، علیرضا، مرجان، امید(1390)؛ ارزیابی توان طبیعت گردی پارک ملی گلستان با استفاده از روش ارزیابی چندمعیاره و GIS، مجله تحقیقات منابع طبیعی تجدید شونده، سال 2، شماره 4، صص 37-25.

8- جوزی، مرادی مجد، عبداللهی؛ سیدعلی، نسرین، هدی (1388)؛ ارزیابی توان اکولوژیکی منطقه بوالحسن دزفول به منظور استقرار کاربری گردشگری به روش تصمیم گیری چند معیاره. پژوهش‌های مجله علوم و فنون دریایی، صص 74-71.

9- جوزی، مرادی مجد؛ سیدعلی، نسرین(1390)؛ ارزیابی توان اکولوژیک منطقه بوالحسن دزفول به منظور استقرار کاربری گردشگری به روش SMITH. محیط زیست و توسعه، سال 2، شماره 3، صص 14- 7.

10- رجایی، عبدالحمید(1391)؛ کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی روستایی و شهری، انتشارات سمت، چاپ 1.

11- زیاری، کرامت الله(1383)؛ مکتب‌ها، نظریه‌ها و مدل‌های برنامه ریزی منطقه ای، چاپ اول، انتشارات دانشگاه یزد.

12- سرور،رحیم (1384)؛ جغرافیای کاربردی وآمایش سرزمین، چاپ اول، انتشارات سمت.

13- سلطانی، نوری؛ زهرا، سید هدایت الله( 1389)؛ ارزیابی توان محیطی شهرستان خوانسار به منظور توسعه توریسم با استفاده از GIS، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره 99، صص 100-77.

14- فیروزی، گودرزی، زارعی، اکبری؛ محمدعلی، مجید، رضا، عبدالمطلب(1392)؛ ارزیابی توان اکولوژیک منطقه نمونه گردشگری سد شهید عباسپور با تأکید بر توسعه پایدار گردشگری، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، سال 13، شماره 28، صص 176-153.

15- قرخلو، پورخباز، امیری، فرجی سبکبار؛ مهدی، حمیدرضا، محمدجواد، حسنعلی (1388)؛ ارزیابی توان اکولوژیک منطقة قزوین جهت تعیین نقاط بالقوه توسعة شهری با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، مجله مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه ای، سال اول، شماره دوم، صص51-68.

16- مخدوم، مجید (1376)؛ آمایش سرزمین شش زیر حوضه جنگلی استان فارس، مجله محیط شناسی، شماره 19، سال 23، دانشگاه تهران، تهران

17- مخدوم، مجید(1385)؛ شالوده آمایش سرزمین، انتشارات دانشگاه تهران.

18- موحد، علی (1385)؛ گردشگری شهری، انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.

19- نجیب زاده، سپهر، حشمتی، رسولی؛  محمدرضا، عادل، غلامعلی، علی اکبر(1387)؛ ارزیابی قابلیت اکولوژیک برای کاربری مرتع با استفاده از GIS و ERAMS (مطالعه موردی: حوضه یکه چنار مراوه تپه)، فصلنامه تحقیقات مرتع و بیابان ایران، جلد 15 ، شماره 2، صص 200-214.

20- Aurger, P . (2000) Aggregation and Emergence in Ecological Modeling, Eco Model, 127 Gabon, Central Africa, Futures, 38: 454-474.

21-Bunruamkaew, KH.; Murayama, Y. ( 2011) Site Sustainability Evaluation for Ecotourism Using GIS and AHP: A Case Study of Surat Thani Province, Thailand, Procedia Social and Behavioral Sciences, 21, P. 269-278.

22- Honey, M(1999) Eotourism and Sustainable Development, Island Press, Washington DC.

23- Ikonen, H. ( 2012) Perception of  Ecotourism in Finland, ROVANIEMI University of Applied Sciences, P. 69.

24- Jiang, J. (2012) Evaluating of the Potential of Ecotourism to Contribute to Local sustainable Development: A Case Study of Tengtou Village, China, P. 184.

25- Kara, B.; Deniz, B.; Kilicaslan, C.; Polat, Z. (2010) Evaluating of  kocarli Adnan Menderes Urban Forest in terms of the Ecotourism. The Second International Geography Symposium GEOMED, Procedia Social and Behavioral Sciences, 19, 145-149.

26- Ross, SH.; Wall, G. (1999) Evaluating Ecotourism: The Case Study of North Sulawesi, Indonesia. Tourism Management, 20, 678-682.

27- Sante-Riveira, I., Crecente-Maseda, R., Miranda-Barros, D. ( 2008) GIS-based planning support system for rural land-use allocation, Computers and Electronics in Agriculture 63.

28- Seba, JA. ( 2012) Ecotourism and Sustainable Tourism: New Perspectives and Studies, Apple Academic Press, Inc. International Standard Book, Number 13: 978 – 1- 4-6002-4665 ebook – PDF.

29- Stem, CJ.; Lassoie, JP.; Lee, DR.; Deshler, DJ (2003). How ‘Eco’ is Ecotourism? A Comparative Case Study of Ecotourism in Costa Rica, J sus World, 11 (4): 322-347.

30- Tesaur, SH; Lin, Y and Lin, J( 2005) Evaluating Ecotourism Sustainability from the Integrated Perspective of Resources. Juornal Of Community and Tourism Management, 640-653.