تعیین شدت فرسایش و رسوب زایى اراضى در حوزه آبخیز تهم ‏چاى با استفاده از مدل پسیاک و GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمى‏ مرکز تحقیقات منابع طبیعى استان زنجان

2 کارشناس ارشد آبخیزدارى دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

یکى از بزرگترین مشکلات منابع طبیعى، مسئله فرسایش خاک است. با از دست رفتن خاک مهمترین منبع تولید مایحتاج بشر از بین مى ‏رود که جبران این امر غیرممکن است. جهت شناسایى دقیق عوامل تخریب خاک نیاز به اطلاعات پایه دقیق مى‏ باشد، امروزه وجود سیستم ‏هاى ابزار دقیق و مد هاى مختلف این توانایى و ابزار را در اختیار انسان قرار داده ‏اند که بتوان با استفاده از آن اطلاعات پایه را ذخیره و درصورت نیاز بازیابى نمود. در این مقاله با استفاده از مدل پسیاک (P.S.I.A.C) و قابلیت هاى سیستم GIS اراضى زیرحوزه آبخیز تهم چاى از نظر فرسایش و رسوب زایى مورد ارزیابى و بررسى قرارمى‏ گیرند. بدین منظور از تلفیق مدل پسیاک  ((P.S.I.A.C و GIS میزان شدت فرسایش و مقدار رسوب تولید شده را در حوزه ‏ها مى‏ توان برآورد نمود. با توجه به اینکه نقشه‏ هاى توپوگرافى، شیب، جهت و زمین‏ شناسى در تعیین واحدهاى همگن کاربرد دارند، لذا این داده ‏ها بصورت لایه‏ هاى اطلاعاتى وارد محیط سیستم (GIS) شده و بعد از پردازش و ساماندهى آنها با توجه به مدل پسیاک اقدام به رده بندى و امتیازدهى به هر یک از عوامل مؤثر در شدت فرسایش و رسوب زایى گردید. درنهایت با جمع‏ بندى امتیازات هر یک از این لایه ‏ها، امتیاز نهایى استخراج و براین اساس شدت فرسایش و رسوب زایى اراضى منطقه مورد مطالعه تعیین گردید.
    براساس نتایج بدست آمده از این تحقیق و تجربیات قبلى انجام شده، این روش در مناطقى که از نظر شدت فرسایش و رسوبزایى در حد کم تا خیلى کم هستند قابل استفاده مى‏ باشد. همچنین در مقایسه میزان رسوب بدست آمده با میزان واقعى اندازه‏ گیرى شده در ایستگاه هیدرومترى پالتى، واقع در خروجى حوزه مشاهده گردید که نتیجه بدست آمده، همخوانى مناسبى با ارقام اندازه‏ گیرى شده دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Determination of Erosion and Land Degradation Intensity in Taham Chai Basin Using the P.S.I.A.C Model and GIS

نویسندگان [English]

  • Parviz Abdi 1
  • Mohaamad Reza Hassanlou 2
1 Member of Faculty, Natural Resource Research Center of Zanjan Province
2 Master of Watershed Management, Tarbiat Modarres University
چکیده [English]

One of the biggest problems concerning natural resources is the issue of soil erosion. With loss of soil, the most important source of human production is eliminated, a disaster which is impossible to compensate for. In order to accurately identify the factors of soil degradation, exact basic information is needed. Today the existence of instrumentation systems and different models have enabled human being to store and, if necessary, recover basic information. In this paper, using the P.S.I.A.C model and capabilities of the GIS system, the lands belonging to Taham Chay basin are evaluated for erosion and sedimentation. For this purpose, the combination of PSIAC and GIS models can estimate the erosion severity and the amount of sediment produced in basins. Considering that topographic maps, slopes, directions and geology are all instrumental in determination of homogeneous units, these data were entered into the system's environment (GIS) as information layers, and after processing and organizing them, the classification and scoring of each of the effective factors in the intensity of erosion and sedimentation were carried out according to the P.S.I.A.C model. Finally, by summing up the scores of each of these layers, the final score is extracted, and based on this the intensity of erosion and sedimentation of the studied area is determined.
 According to the results of this research and previous experiments, this method can be used in areas where the erosion and sedimentation intensities are “low” to “very low”. Furthermore, in comparison to the amount of sediment obtained through the method in question with the actual amount measured in the hydrometric station set in the outlet of the basin, it was observed that the estimated result is in acceptable consistency with the measured values.

کلیدواژه‌ها [English]

  • geographic information system (GIS)
  • erosion intensity
  • sedimentation
  • the P.S.I.A.C model
1 - احمدى، حسن، ژئومورفولوژى کاربردى، جلد اوّل، انتشارات دانشگاه تهران، 1374.

2 - رفاهى ،حسینقلى، فرسایش آبى وکنترل آن، انتشارات دانشگاه تهران، 1375.

3 - روى، سودیپ، تعیین حساسیت مناطق ‏به ‏فرسایش‏ حوزه‏آبخیزدماوند، پایان‏نامه کارشناسى ارشد آبخیزدارى، دانشکده منابع طبیعى، دانشگاه تربیت مدرس، 1377.

4 - نیک کامى، داود، بازنگرى در روش کاربردهاى مطالعاتى و تحقیقاتى P.S.I.A.C، همایش ملى مدیریت اراضى اراک، بهمن 1380.

5- Bennett.H.H.(1939).Soil Conservation.Mc-Graw-Hill Book Company.