فرایند مدیریت بحران در کاهش بلایاى طبیعى (زلزله)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمى دانشگاه علامه طباطبایى

چکیده

گسترش شهر و شهرنشینى و افزایش تدریجى تعداد شهرهاى بزرگ در جهان به خصوص در کشورهاى درحال توسعه و از جمله ایران، از یک طرف و رشد شهرها، تمرکز و تجمع جمعیت و افزایش بارگذاری­ هاى محیطى و اقتصادى بر بستر آنها از طرف دیگر، ضمن توجه بیشتر به شهرها، منجر به پذیرش نقش ها و عملکردهاى متعدد شده است.
 یکى از موضوع ­هایى که بیشتر شهرهاى بزرگ جهان با آن دست به گریبان هستند، موضوع حوادث طبیعى است .با توجه به ماهیت غیرمترقبه بودن غالب حوادث طبیعى و لزوم اتخاذ سریع و صحیح تصمیم ­ها و اجراى عملیات، مبانى نظرى و بنیادى، دانشى را تحت عنوان مدیریت بحران به وجود آورده است. این دانش به مجموعه فعالیت هایى اتلاق مى‏ شود که قبل، بعد و هنگام وقوع بحران جهت کاهش اثرات این حوادث و کاهش آسیب ‏پذیرى انجام گیرد. این موضوع ارتباط خاصى با مباحث برنامه ریزى شهرى و مدیریت شهرى و جغرافیا دارد. با بکارگیرى اصول و ضوابط شهرسازى و تبیین مفاهیم موجود در این دانش مانند فرم، بافت و ساختارشهر، کاربرى اراضى شهرى، شبکه ‏هاى ارتباطى و زیرساخت هاى شهرى و غیره مى‏ توانیم تاحد زیادى اثرات و تبعات ناشى از حوادث طبیعى را کاهش دهیم. گستره جغرافیایى ایران از نظر احتمال وقوع این حوادث به ویژه زلزله، از آسیب پذیرترین بخشهاى کره زمین است که هر ساله وقوع این حوادث موجب خسارتهاى جانى و مالى فراوان مى‏ شود و گستره‏ هاى شهرى نیز همواره تجربه تلخى از بروز این گونه بلایا داشته‏ اند و به نظرمى‏ رسد انجام برنامه ریزى خاص جهت مصون سازى هرچه بیشتر فضاهاى شهرى ضرورت دارد. شهرها به دلیل تمرکز جمعیت و سرمایه گذاری هاى اقتصادى به شدت آسیب مى‏ بینند و این فضاها از آغاز تشکیل خود، فرم و ساختار خاصى جهت رشد انتخاب نموده و درگذر زمان نیز گسترش یافته اند. دانش شهرسازى با تکیه بر داده‏ هاى جغرافیایى(Geographical Data) مى‏ تواند با تبیین اصول و مفاهیم خود و با استفاده از این داده‏ ها، اثرات این گونه بلایا را تا حد زیادى تقلیل دهد و مدیریت شرایط بحرانى، مى‏ توانند با استفاده از این داده ‏ها، اصول مدیریتى لازم جهت کاهش آسیب پذیرى شهرها در برابر این حوادث را به اجرا درآورند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Crisis Management Process in Reducing Natural Disasters (Earthquake)

نویسنده [English]

  • Gholam Reza Latifi
Member of Faculty, Allameh Tabataba'ii University
چکیده [English]

The expansion of cities and urbanization and the gradual increase of the number of large cities in the world especially in developing countries including Iran on the one hand, and the growth of cities, concentration and accumulation of population, and increase of environmental and economic load on them on the other, have led, in addition to greater attention paid to cities, to the acceptance of numerous roles and functions by them.
 One of the issues that most of the big cities in the world are concerned with is natural disasters. The unpredictability inherent in most of natural disasters and the need for rapid and correct decision-making and implementation of the operation in their face have created the theoretical and fundamental foundations of a science named Crisis Management. This science refers to a set of activities that take place before, during and after the crisis to reduce the effects of these incidents and decrease vulnerability. This has a special relationship with geography and urban planning and management. By using the principles and regulations of urban planning and by clarifying the concepts of this science such as the form, texture and structure of cities, urban land use, communication networks, urban infrastructure, etc., we can greatly reduce the effects and consequences of natural disasters.
The geographic extent of Iran is one of the most vulnerable parts of the Planet in terms of the probability of occurrence of these events, especially earthquakes. Every year the occurrence of these incidents causes a great deal of life and financial losses, and urban areas have always had a bitter experience of the occurrence of such disasters. It seems therefore to be necessary to carry out specific planning for the safety of urban spaces. Cities are severely damaged by such cases due to population concentration and economic investment in them. Since the beginning of their formation, they have chosen a particular form and structure for their growth and have expanded over time. The science of urbanization can reduce the effects of such disasters by explaining its principles and concepts and by relying on geographical data, and crisis management can use these data to implement the necessary management principles to reduce the vulnerability of cities to these events.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • crisis management
  • Earthquake
  • natural disaster
  • Urban growth
1 - احمدى، حسن، نقش شهرسازى در کاهش آسیب پذیرى شهر، مسکن وانقلاب، زمستان 1376.
2 - آشتیانى،م.ناطق اللهى،ف وهمکاران، برنامه ریزى شهرتهران براى زمین لرزه آینده، مؤسسه بین‏المللى زلزله‏شناسى ومهندسى زلزله،1372.
3 - بحرینى، سیدحسین همکاران، برنامه ریزى کاربرى زمین در مناطق زلزله خیز(نمونه موردى لوشان، منجیل ورودبار) چاپ اول، مرکز مقابله با سوانح طبیعى ایران، تهران 1374.
4 - حبیب،فرح، نقش فرم شهر در به حداقل رساندن خطرات ناشى از زلزله، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بین‏المللى بلایاى طبیعى در مناطق شهرى، بخش اول(زلزله) دفتر مطالعات و برنامه ریزى شهر تهران.
5 - حمیدى، ملیحه، نقش برنامه ریزى شهرى و طراحى شهرى در کاهش خطرات و مدیریت بحران.
6 - جى میدر، جرج، کاربرد منطقه بندى زلزله در طرح کاربرى زمین، ناحیه بندى و اجراى قوانین و آیین نامه‏هاى مربوط کنفرانس استانفورد، بى تا.
7 - عبداللهى، مجید، مدیریت بحران در نواحى شهرى، انتشارات سازمان شهرداریهاى کشور، 1380.
8 - شادى طلب، ژاله، مدیریت بحران، فصلنامه علوم اجتماعى، دوره اول، شماره 3و4، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایى، زمستان 1371.
9 - ناطق الهى، فریبرز، توابع آسیب پذیرى ساختمانهاى تهران، گزارش مؤسسه زلزله‏شناسى 1374.