بررسى ساختار ژئومورفولوژیکى سهند و تحولات آن در کواترنر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمى‏ دانشگاه آزاد شهر رى

چکیده

ژئومورفولوژى یکى از شاخه‏ هاى علوم زمین است که موضوع آن در رابطه با اشکال ناهمواری هاى پوسته زمین مى‏ باشد. سطح تماس مورد مطالعه ژئومورفولوژى از یک طرف تحت تأثیر نیروى درونى از قبیل تکتونیک و آتشفشان قرار داشته و از طرف دیگر نیروهاى بیرونى یعنى فرسایش که منشأ آن در هیدروسفر اتسمفر است اثرات خود را بر آن اعمال مى‏ دارند. ژئومورفولوژى یکى از بزرگترین واحدهاى طبیعى را تشکیل مى‏ دهد، که رابطه ‏اى بسیارنزدیک با سایر واحدهاى طبیعى دارد. شناسایى اصول این روابط به منظور فهم موضوع و در مدنظر قراردادن و بهره‏ گیرى از آن در برنامه ‏هاى عمرانى از اهداف ژئومورفولوژى کاربردى است. همچنانکه از لغت ژئومورفولوژى برمى‏ آید، مطالعه اشکال زمین و تغییرات و عوامل تغییر دهنده آن جزو موضوعات و اهداف این علم مى‏ باشد.
در قلمرو مورفوژنتیک سهند تغییر شکل هاى مهم توپوگرافیک که از ویژگی هاى شاخص این ناحیه مى‏ باشد، امکان دارد در رابطه با عملکرد متوالى عوامل درونى و بیرونى بوده یا اینکه در اثر عملکرد همزمان نیروهاى مذکور بوجود آمده باشد، از این رو در رابطه با موضوع توجه به اثرات هر یک از عوامل درونى و بیرونى معطوف گشته است. اثرات مشخص این تغییر شکل ها را درحال حاضر در چهره کنونى سهند مى ‏توان مشاهده کرد.
مطالعه محیط هاى طبیعى و محیط هاى تحت اشغال انسان به منظور بهره بردارى بیشتر و صحیح‏ تر از آنها توسط علوم متعددى انجام مى‏ گیرد. در این مطالعه بخشى از این هدف با تکیه بر مطالعه ژئومورفولوژى سهند جهت شناسایى عوامل مؤثر در تحول و مورفوژنز برآورده شده است .
مطالب این تحقیق به هیچ وجه دربرگیرنده همه مسائل رشته کوه سهند نیست و نمى‏ توان اظهار داشت که این مطالعه به همین جا خاتمه پیدا مى‏ کند، بلکه مباحث زیادى در بخش هاى مرتفع کوهستانى و مناطق پست حوضه ‏ها باقى است که مطالعات دیگرى را مى‏ طلبد.
امروزه با توجه به افزایش روزافزون جمعیت، جهت استفاده بیشتر از مناطق طبیعى و همچنین ایجاد محیط هاى زیست و مکان هاى تفریحى جدید براى انسانها مى‏ بایست به مناطق کوهستانى (علیرغم مشکلات فراوان) توجه بیشتر شود تا پاسخگوى برخى از نیازهاى اقتصادى و سکونتى گردند.

عنوان مقاله [English]

Examination of Geomorphologic Structure of Sahand and its Developments During the Quaternary

نویسنده [English]

  • Marziyyeh Motarjemi
Member of Faculty, Islamic Azad University of Shahr-e Ray
چکیده [English]

Geomorphology is one of the branches of geosciences which is related to forms of terrain (topographic reliefs) of the Earth's Crust. The contact area studied by geomorphology is affected on the one hand by internal forces such as tectonic forces and volcano, and on the other by exogenous forces, i.e. erosion, which originate in the hydrosphere of the atmosphere. Geomorphology forms one of the largest natural units which has a very close relationship with other natural units. Identifying the principles of these relationships in order to understand them and consider and utilize them in developmental plans is one of the goals of geomorphology. As the term “geomorphology” suggests, the study of landforms and their changes and changing factors are among the topics and objectives of this science.
In the morphogenetic domain of Sahand, important changes in topographic shapes, which are among the prominent features of this region, can be caused either by sequential function of internal and external factors or simultaneous operation of these forces, hence in this study attention has been paid to each of the internal and external factors. Clear effects of these changes can now be observed in the present appearance of Sahand.
The study of natural environments and environments occupied by human beings is carried out by many sciences in order to exploit them more and more correctly. In this study, a part of this objective has been fulfilled by relying on Sahand geomorphologic study to identify the factors affecting evolution and morphogenesis.
The content of this research does not at all include all the issues of the Sahand Mountain Range, and it can not be said that this study ends here, but there are many discussions concerning the high mountainous regions and the low basin areas that remain and require further studies.
Today, due to the increasing number of population, in order to use natural areas ever more, as well as create new living environments and recreational places for humans, mountainous regions (in spite of the many difficulties) should be paid attention so that they become able to respond to some of the economic and residential needs.
 

1 - احمدى، حسن، 1367، ژئومورفولوژى کاربردى، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1954.

2 - اسدیان، خدیجه، 1356،جغرافیاى دیرینه، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1608.

3 - امین سبحانى، دکترابراهیم معین وزیرى، دکترحسین 1356، سهنداز نظرولکاتولوژى وولکانوسدیمانترلوژى، انتشارات دانشگاه تربیت معلم، تهران.

4 - بورده زمین‏شناسى ماسیف سهند، انتشارات سازمان زمین‏شناسى ایران، ترجمه دکترمقصودخیام.

5 - جعفرپور، دکترابراهیم، 1367،اقلیم‏شناسى، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1969.

6 - خسروتهرانى، دکترخسرو، 1367،کلیاتى درباره چینه‏شناسى ایران ومقاطع تیپ تشکیلات، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 1977.

7 - دکتربدیعى ربیع، جغرافیاى مفصل ایران جلد1و2، 1370.

8 - سرابى، فریدون، ایران پناه، اسد، 1368، سنگشناسى، جلددوم، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 2/1610.

9 - دکترعلیزاده ربیعى، حسن، 1365، جزوه میکروکلیماتولوژى، دانشگاه تبریز.

10- فریفته، جمشید، 1366، سیستمهاى طبقه بندى اقلیمى، نشریه شماره 20 مرکزتحقیقات مناطق کویرى وبیابانى ایران، دانشگاه تهران.

11 - محمودى، دکترفرج اله، 1368، ژئومورفولوژى ساختمانى ودینامیک بیرونى، نوشته روژه کک، انتشارات دانشگاه تهران، شماره 2022.

12 - معین وزیرى، دکترحسین، 1365،پترولوژى، سنگهاى آتشفشانى، انتشارات جهاددانشگاهى.