پهنه ‏بندى عناصر اقلیمى آذربایجان با استفاده از GIS

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشجوى دکتراى جغرافیاى طبیعى دانشگاه تبریز

چکیده

آب وهوا یکى از عوامل اصلى محیط طبیعى است که تأثیر بسیار زیادى بر دیگر عوامل محیطى و فعالیتهاى انسان دارد. عناصر آب وهوایى به طور مستقیم و غیرمستقیم در زندگى بشر تأثیر ویژه ‏اى دارند. نوع آب وهواى هر منطقه معرف پوشش گیاهى، خاک، زندگى جانورى، وضعیت آب و تا حدود زیادى فعالیتهاى اقتصادى انسان شامل فعالیتهاى صنعتى، کشاورزى، جهانگردى و... تحت کنترل عناصر آب وهوایى مى‏ باشند.(Hobbs 1981)
استفاده از عناصر و پارامترهاى آب وهوایى در اغلب برنامه ریزی هاى عمران منطقه‏ اى کاربرد دارند. بدون توجه به عناصر اقلیمى و مطالعه دقیق آنها، مسلما اغلب برنامه ریزی هاى ناحیه‏ اى با مشکل مواجه خواهند شد.
یکى از بهترین روشهاى شناخت عناصر آب وهوایى یک منطقه داشتن اطلاعات جامع و پایه ‏اى از این عناصر و پهنه بندى آنها مى ‏باشد. پهنه بندى عناصر آب وهوایى نظیر تابش، دما، بارش، رطوبت، فشار و... و تهیه نقشه ‏هاى پهنه بندى آنها مى‏ تواند به عنوان ابزارى مورد استفاده برنامه‏ ریزان باشد.
امروزه تکنولوژى سیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى (GIS) کمک زیادى به علم جغرافیا کرده است. نرم ‏افزارهاى دقیق و پیشرفته (GIS) (مانند...,Arc/info,Arc/view,Arc/GIS) و سخت افزارهاى مدرن (رایانه‏ هاى سریع، اسکنرها، پلاترها، چاپگرهاو...) علاوه براینکه کار جغرافیدانان را در مطالعه و تجزیه و تحلیل موضوعات مختلف علمى آسان‏ تر کرده، دقت و سرعت عمل آنها را نیز بالا برده است. درحال حاضر اغلب شاخه ‏هاى دانش جغرافیا ازGIS در تحلیل و مطالعات شهرى، روستایى، ناحیه‏ اى، ناهمواری هاى زمین، هیدرولوژى، آب وهواشناسى، محیط زیست و... سود مى ‏برند.
منطقه بزرگ آذربایجان (آذربایجان شرقى، غربى و اردبیل) در شمال غرب کشور یکى از مناطق با تنوع اقلیمى کشور مى‏ باشد، به دلیل شرایط توپوگرافى متفاوت و عبور توده ‏هاى هواى غربى، شرایط خاص آب وهوایى بر منطقه حاکم گردیده است. در این پژوهش عناصر آب وهوایى آذربایجان مورد بررسى، تجزیه و تحلیل قرارگرفته و سپس با استفاده از نرم‏ افزار Arc/view پهنه بندى شده و درنهایت نقشه‏ هاى پهنه بندى اقلیمى منطقه براى هر کدام از پارامترها ترسیم گردیده است .

عنوان مقاله [English]

Zoning Climatic Elements of Azerbaijan Using the GIS

نویسندگان [English]

  • Majid Zahedi
  • Ali Akbar Rasuli
  • Abdollah Faraji
Ph.D. Student of Natural Geography, University of Tabriz
چکیده [English]

Water is one of the main factors of natural environment which has a great influence on other environmental factors and human activities. Climate elements have direct and indirect impact on human life. The climate type of each region represents vegetation, soil, animal life, water status, and, to a large extent, human economic activities including industrial, agricultural, tourism, etc. are controlled by the elements of the climate (Hobbs 1981)
Climatic elements and parameters have applications in most of regional construction plans. Without attention to climatic elements and their exact study, most regional planning will certainly face difficulties.
One of the best methods for recognizing the climatic elements of a region is having a comprehensive and basic information about these elements and their zoning. The zoning of climatic elements such as radiation, temperature, precipitation, humidity, pressure, etc. and preparation of their zoning maps can be used as a tool for planners.
Today, Geographic Information System (GIS) technology is instrumental in geography. Accurate and advanced software of GIS (such as Arc / info, Arc / view, Arc /...  GIS) and modern hardware (fast computers, scanners, plotters, printers, etc.), have, in addition to facilitating the work of geographers in the study and analysis of various scientific issues, increased the accuracy and speed of their operation. Currently, most branches of the science of geography utilize the GIS in urban, rural, regional, land lay, hydrologic, meteorological, environmental, etc. analyses and studies.
The large region of ​​Azerbaijan (East Azerbaijan, West Azerbaijan and Ardebil) in the northwest of the country is one of the regions of the country with climatic diversity. Due to different topographical conditions and passage of western air masses, special climatic conditions have dominated the region. In this study, the elements of the Azerbaijan climate were analyzed and zoned using Arc / View software. Finally, the climatic zoning maps of the area were drawn up for each of the parameters.

1 - آرنوف، استان 1375، سیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى، سازمان نقشه بردارى کشور، تهران.
2- استار، جفرى واستس، جان، 1376، مقدمه‏اى برسیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى، سیدحسن ثنایى نژاد، انتشارات جهاددانشگاهى مشهد.
3- باور، پى، اى، سیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى، حسن طاهرى کیا، انتشارات سمت، تهران.
4- بورو، پى- اى، غیور، حسنعلى ومسعودیان ابوالفضل، 1376، اصول سیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى وکاربردآن در ارزیابى منابع ارضى، چاپ اول، دانشگاه اصفهان.
5 - خلیلى، على، 1375، پهنه بندى اقلیمى‏پارک ملى کویر، نیوار، شماره 32، صفحه 72-65.
6- خلیلى، على، 1378، تحلیل سه بعدى درجه - روزهاى گرمایش وسرمایش درگستره ایران، تحقیقات جغرافیایى شمراه 54و55، ص 19-7.
7 - رسولى، على اکبر، 1374، مرورى برسیستم‏هاى اطلاعات جغرافیایى (GIS)، سپهرشماره‏هاى 3و4، تهران.
8 - سیدان، سیدجوادومحمدى، فرح، 1376، روشهاى طبقه بندى اقلیمى، گستره ایران، تحقیقات جغرافیایى شماره 54و55، صفحه 19-7.
9 - علیجانى، بهلول، 1376، علم اقلیم‏شناسى، تحقیقات جغرافیایى شماره 45، صفحه 55-40.
10 - علیجانى، بهلول، 1380، تیپ‏هاى هواواثرآنهابراقلیم ایران، کاوش نامه شماره12،صفحه 51-21.
11- علیجانى، بهلول، 1379، آب وهواى ایران چاپ چهارم، انتشارات دانشگاه پیام نور، تهران 219 صفحه .
12- علیجانى، بهلول‏وکاویانى، محمدرضا، 1371، مبانى آب وهواشناسى، چاپ اول، انتشارات سمت تهران.
13- فریفته، جمشید، 1366، سیستم‏هاى طبقه بندى اقلیمى، نشریه بیابان شماره 20، مرکزتحقیقات مناطق کویرى وبیابانى ایران، تهران.
14- مدیرى، مهدى، 1374، نقشه کامپیوترى، سپهرشماره 21، تهران.
15- کسمایى، مرتضى، 1372، پهنه بندى اقلیمى‏ایران، مسکن و محیط­هاى مسکونى، چاپ اول، مرکزتحقیقات ساختمان ‏و مسکن، تهران.
16- Anyadike,R.N.C,(1987).A Multivariate classification and Regionalization of West Africa climates of climatology vol.7,p.157-167.
17- Ayoade ,J.O.(1977).one the use of Multivariate Techniques in climatic classification and Regionalization .Arch.Met.Geoph,Biokl.ser.B.24,p257-267.
18- Chapman,Lee and thornes,E.J.(2003)Theuse of geograpghical in for mation systems invelimaology and meteorology .prodress in physical geography 27/3.pp.313-330.
19- Chrlsman ,N,(2002).Exploring geographic Indormation system, John wiliey and sons,Inc.Newyork.
20- Ehrendorfer,M.(1987)A Regionalization of Austria's prectipitationclimate using principal component Analysis Journal of Climatology vol.7,p.7-89.
21- Gurhell,A.M,and montgomery,D.R.(2001).Hydrological Applicationa of GIS,John willy and sons Inc.Newyork.
22- Jackson,I.Jand winad,H.(1995)classification oropical Rain fall stations:Acopaison of clustering Techniques International Journal of Climatology vol.15,p.985-994.
23- Hobbs,J.E.(1981)Applid Climatology.oxford university, press, London.
24- Lund Iver,A.(1962)Map-pattern classification statisical methods, Journal of Applied Meteorlogy vol.2,p.56-65.
25- Oliver.J.E(1973)Climate and man's Environment:An introduction, to Applie climadogy,John wily ans sons,London.
26- RRussell,J.S.and Moore,A.W.(1976).classification of climate by pattern Analysis with Australsian and southern Africa Data as an Example.Agricultural Meteoroloy, vol.16,p.45-70.
27- Thompson,R.D.andperry,A.(1997).Applied climatology Rourledge, London.