ماهیت علم جغرافیا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوى دکتراى جغرافیا و برنامه ‏ریزى روستایى

چکیده

بى‏ گمان جغرافیا یکى از کاربردى‏ ترین علوم در جهان امروز و در عین حال منزوى و تا حدى ناشناخته در کشور ما تلقى مى‏ شود. ذهنیت و شناخت اکثریت مردم نسبت به این علم درحد تعاریف و ماهیت صرفا توصیفى مربوط به قرون 17 میلادى و پیش از آن مى‏ باشد.
بسیارى از مردم حتى بدیهى‏ ترین و ابتدایى‏ ترین تعریف جغرافیا را نمى‏ دانند، این در حالى است که جغرافیا با زندگى مردم عجین است، عمرى به درازاى عمر بشر دارد و به تعبیرى جغرافیا دانش زندگى است .
واژه جغرافیا در اذهان بسیارى از مردم کشورمان به اشتباه مترادف با نام کوهها، رودها، پایتخت ها، نژادهاو... و بعضا در سطحى بالاتر با شناخت وضعیت اقلیمى همراه شده است .
این امر به گونه ‏اى است که به محض برخورد با هر تحصیل کرده‏ اى در این رشته، گویا با یک بانک اطلاعاتى و یا دایره‏ المعارف عمومى حجیمى روبرو شده ‏اند که داراى ظرفیت بالایى از نام مکانها و عوارض طبیعى و انسانى است، لذا پاسخگویى به پرسشهایى از این دست را وظیفه و نتیجه علمى هر فارغ ‏التحصیل و یا دانشجوى در حال تحصیل این رشته مى‏ دانند.
 به اعتقاد نگارنده در پیدایش و بروز چنین نگرش اشتباهى به جغرافیا نه تنها کارشناسان و متخصصین این رشته به دلیل عدم ارائه آگاهى عمومى مقصرند، بلکه رسانه‏ هاى گروهى نیز على‏رغم پخش برنامه ‏هایى متنوع و بعضا برخوردار از ماهیتى جغرافیایى که هر یک در زیرمجموعه یکى از گرایشات این رشته علمى قرار مى‏ گیرد، از بیان چنین موضوعى آگاهانه یا ناآگاهانه اجتناب مى‏ ورزند. در این مجال سعى بر آنست تا ضمن بیان مختصرى از تحولات تاریخى صورت گرفته‏ درتعریف‏ و ماهیت‏ علم‏ جغرافیا از آغاز تا به امروز، با ذکر شاخه‏ هاى متنوع رشته مذکور در کشورهاى اروپایى و امریکایى و نیز در کشورمان ایران، اهمیت و جایگاه امروزین جغرافیاى کاربردى را در بین مجموعه علوم طبیعى و انسانى تاحدودى روشن نمود.

عنوان مقاله [English]

The Nature of the Science of Geography

نویسنده [English]

  • Seyyed Ramin Ghaffari
Ph.D. Student of Geography and Rural Planning
چکیده [English]

Undoubtedly, geography is one of the most applied sciences in today's world, yet it is still isolated and somewhat unknown in our country. The mentality and knowledge of the majority of people toward this science is limited to the definitions of purely descriptive nature related to the 17th Century and before.
Many people do not even understand the most obvious and most basic definition of geography, while geography is associated with lives of people, is as old as human being, and in a sense is the knowledge of living.
The term geography is, in the minds of many people in our country, mistakenly synonymous with the names of mountains, rivers, capitals, races, etc., and has been associated with a higher level of knowledge of climatic status.
This is such that, once encountered with any person educated in the field, they seem to have encountered a massive database or encyclopedia that has a high capacity for storing names of natural and human habitations. Therefore, answering such questions is the scientific task and outcome of any graduate or student studying in the field.
According to the author, in the emergence and development of such a wrong attitude toward geography, not only the experts and specialists of this field are guilty of not providing public awareness, but also the media which, despite diverse programs including some shows of geographic nature concerning one of the branches of this discipline, nevertheless avoids speaking of such mistakes consciously or unknowingly. In this paper, it is attempted to briefly describe the historical developments in the definition and content of geography from beginning to the present day, and to clarify the importance and current status of applied geography in natural and human sciences by mentioning the various branches of the aforementioned fields in the European and American countries as well as in our country, Iran.

1 - بدرى فر، منصور، جغرافیاى انسانى ایران، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1374.
2 - پیرژرژ، روش تحقیق درجغرافیا، ترجمه دکترسیدحسن مطیعى لنگرودى، انتشارات آستان قدس رضوى، سال 1375.
3 - شایان، سیاوش، فرهنگ اصطلاحات جغرافیاى طبیعى، تهران، انتشارات مدرس، 1369.
4 - شکویى، حسین، جغرافیاى کاربردى ومکتبهاى جغرافیایى، انتشارات آستان قدس‏رضوى، 1374.
5 - شکویى، حسین، اندیشه نودرقلمروفلسفه جغرافیا، تهران، انتشارات گیتاشناسى، 1375.
6 - رامشت، محمدحسین، نوشرابى درقرابه‏اى کهنه، مجله علمى- پژوهشى دانشکده ادبیات وعلوم انسانى دانشگاه اصفهان، شماره ده ویازده، 1376.
7 - قره نژاد، حسن، جغرافیدان حرفه‏اى وروش تحقیق درجغرافیاى عملى، انتشارات امیرکبیر، 1372.
8 - نظرى، على اصغر، تاریخ علم جغرافیا، تهران، انتشارات دانشگاه پیام نور، 1374.
9- Editoral notes.Third world planning Review.P.2.