نگاهی به شاخص های جمعیتی ایران در آغاز قرن 21 میلادی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

تحلیل­ های جغرافیای جمعیت راجع به روابط و مناسبات متقابل میان گروه­های انسانی و گستره­ های جغرافیایی عمدتاً مبتنی بر داده ­های آماری است. وجود چنین تحلیل­ هایی پیش زمینه هر گونه برنامه­ ریزی آمایش سرزمین و سازماندهی فضای زندگی خواهد بود. بی­ گمان به دلیل تحولات اجتماعی- اقتصادی و به ویژه تغییرات حاصل در نظام­های سیاسی جهان امکان پیش بینی دقیق شاخص ­های جمعیتی برای کشورهای جهان وجود ندارد.
برای مثال تحولات سیاسی افغانستان طی ربع قرن گذشته و تحولات آتی احتمالی در عراق اثرات چشمگیری بر ساختار و ترکیب جمعیت و تحرکات مکانی آن در سطح کشور ایران داشته و خواهد داشت. به هر تقدیر جداول پیوست وضعیت شاخص­ های جمعیت ایران و پیش­ بینی آن­ها را تا افق 2015 میلادی نشان می ­دهد.
جداول (1) تحولات جمعیتی ایران را از سال 1260 تا 1375 نشان می­ دهد. همانطور که از ارقام مندرج در این جدول برمی­ آید، از سال 1260 تا 1300 نرخ رشد جمعیت ایران بسیار پایین و معادل 6/0 درصد محاسبه شده است.
پایین بودن سطح تغذیه و بهداشت و بالابودن میزان مرگ و میر در جمعیت عامل مهمی در پایین بودن نرخ رشد جمعیتی بشمار می­رود. از سال 1300 تا 1320 (جنگ جهانی دوم) رشد متعادلی رد جمعیت مشهود است.
در این دو دهه نرخ رشد در حدود 5/1 درصد بوده است. رقمی که در حال حاضر (1381) نیز در مورد جمعیت ایران صدق می­ کند.

عنوان مقاله [English]

A Review of Iran's Population Indexes at the Outset of the 21st Century

نویسنده [English]

  • Hosein Hataminejad
Member of Faculty, Shahid Chamran University of Ahwaz
چکیده [English]

Population geographic analyses dealing with relationships and interactions between human groups and geographic spheres are mainly based on statistical data. The existence of such analyses will be the prerequisite of any land allocation planning and organization of living space. There is no doubt that due to socioeconomic changes and especially changes in world political systems, it is not possible to accurately predict demographic indicators for the countries of the world.
For example, Afghanistan's political transformations over the past quarter of century and possible future developments in Iraq have, and will have, significant effects on the structure and composition of population and its spatial movements across the country. In any case, the tables of the Index show the status of the indicators of Iranian population and their prediction up to 2015.
Table (1) shows the demographic changes of Iran from 1881 to 1996. As the figures in this table show, from 1881 to 1921, the population growth rate of Iran was very low and equal to 0.6%.
Low levels of nutrition and health and higher mortality rates were major factors in this low population growth rate. From the years 1921 to 1941 (World War II), a steady growth in population is observable.
In these two decades, the growth rate was about 1.5 percent. The current figure (2002) also applies to Iranian population.