ارزیابی تبخیر و تعرق در استان همدان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد هواشناسی کاربردی هواشناسی همدان

2 کارشناس ارشد اقلیم شناسی

چکیده

فرآیند تبدیل آب به بخار را تبخیر گویند که در آن مولکول­ های آب با گرفتن 600 کالری حرارت سطح آب را ترک می­ کنند این فرآیند می­ تواند از سطح آب­ های آزاد یا از سطح خاک و یا بوسیله گیاهان انجام شود. مقدار آبی که وسیله گیاهان به جو داده می­شود، تعرق می­ نامند.
مقدار تبخیر از سطوح خاک و گیاه را نمی­ توان از یکدیگر تفکیک کرد به همین جهت به مجموعه مقدار تبخیر از سطوح خاک و تعرق از شاخ و برگ گیاه، تبخیر و تعرق (evapotranspirathon) گفته می­ شود. اهمیت تبخیر و تعرق از اینجا معلوم می­ گردد که یادآوری کنیم در سطح دنیا 57 درصدآبی که روی خشکی­ ها می­ ریزد مستقیماً تبخیر می­ شود.
عوامل مؤثر بر تبخیر بسیارند که از موارد مهم آن می­ توان: تابش خورشید، میزان رطوبت موجود در طبیعت، باد و سرعت آن را نام برد. تابش خورشید انرژی  مورد نیاز برای عمل تبخیر را فراهم می­ سازد از این رو در طی روز و در فصل تابستان به دلیل تابش بیشتر خورسید انرژی بیشتری برای عمل تبخیر وجود دارد و تبخیر در این هنگام به حداکثر خود می­ رسد.
همچنین در عرض ­های شمالی است. میزان رطوبت یا درجه اشباع هوا نیز در میزان تبخیر مؤثر است، چنانچه در هوای خشک میزان تبخیر بیشتر از هوای مرطوب است و باد با خارج نمودن لایه اشباع و جایگزین کردن هوای خشک­تر عمل تبخیر را تشدید می­ کند. تعیین میزان تبخیر و تعرق در مناطق مختلف از چند نظر حائز اهمیت می ­باشد:
اولاً رطوبت از طریق تبخیر دمای منطقه را کنترل می­کند و لذا اندازه ­گیری آن می­ تواند در تعیین نوع اقلیم منطقه مؤثر باشد.
ثانیاً تبخیر از سطح رودخانه، دریاچه و مخازن مختلف باعث تلفات آب می­شود که لازم است مقدار آن محاسبه شود.
ثالثاً تبخیر و تعرق از سطح پوشش گیاهان داخل حوضه آبریز که آن نیز جزء تلفات آب به حساب می­ آید، از اجزای مهم چرخه آب محسوب می ­شود.
رابعاً میزان آبی که در طرح ­های آبیاری به مصرف زراعت و درختان می­ رسد نیز براساس تبخیر و تعرق انجام می­ گیرد و تعیین ابعاد شبکه­ های آبیاری ارتباط مستقیمی با مقدار و زمان آی مصرفی که به صورت تبخیر و تعرق وارد جو می­ شود، دارد.
از آنجا که استان همدان به عنوان یکی از مناطق کشاورزی کشور محسوب می­ شود، لذا مطالعه تبخیر و تعرق و میزان آن در این استان به منظور برآورد نیاز واقعی گیاه به آب و توسعه اقتصادی منطقه ضرورت دارد. اندازه­گیری تبخیر و تعرق به دو صورت انجام می­ پذیرد: روش مستقیم که اندازه­ گیری آن با دستگاه لایسیمتر و تشت تبخیر و غیره انجام می­ شود و روش دوم اندازه­ گیری تجربی است که در آن معمولاً از فرمول­ های و معادله­ های عملی برای تخمین میزان تبخیر و تعرق استفاده می­ شود.

عنوان مقاله [English]

Assessment of Evapotranspiration in Hamedan Province

نویسندگان [English]

  • Ali Baratian 1
  • Zohreh Merianji 2
1 Master of Applied Meteorology, Hamedan Organization of Meteorology
2 Master of Climatology
چکیده [English]

Evaporation is the process of change of water into steam in which water molecules leave the surface of water by receiving 600 Calories. This process can be carried out either from the surface of open water or soil or by plants. The amount of water that plants release into the atmosphere is called transpiration.
The amount of evaporation from soil and plant surfaces cannot be separated, so the sum of the two is called evapotranspiration. The significance of evapotranspiration can be witnessed by considering the fact that 57% of the water which falls on lands all over the world is directly evaporated.
The factors affecting evaporation are many, including: solar radiation, moisture content in nature, wind and its speed. The sun's radiation provides the energy needed for evaporation; hence during the day and in the summer there is more energy for evaporation due to more radiation, and evaporation is at its peak at this time.
The same is true about northern latitudes. The humidity or degree of air saturation is also effective in evaporation, as evaporation in dry air is more than humid air; furthermore, wind intensifies evaporation by removing the saturation layer and replacing dry air. Measurement of evapotranspiration in different regions is important in several respects:
First, it controls the humidity of the region through evaporation, and therefore its measurement can be effective in determining the type of the region’s climate.
Secondly, evaporation from the surface of rivers, lakes and various reservoirs causes water losses that need to be calculated.
Thirdly, evapotranspiration from the vegetation within the basin area, which is also considered as water loss, is regarded as an important component of water cycle.
Fourthly, the amount of water used in irrigation schemes for agriculture and trees is also based on evapotranspiration, and determination of dimensions of irrigation networks is directly related to the amount and time of the loss of water entered into atmosphere through evapotranspiration.
Since the province of Hamedan is considered as one of the agricultural regions of the country, it is necessary to study evapotranspiration and its amount in this province in order to estimate the actual needs of plant to water and also further the economic development of the region. Measurement of evapotranspiration is carried out in two ways: the direct method, which is measured by the lysimeter and evaporation pan, etc., and the second method, which is an experimental measurement in which practical formulas and equations are used to estimate the evapotranspiration rate.
 

1- اداره کل هواشناسی استان همدان، آمار 78-1368.

2- امورآب استان همدان، آمار 78-1368.

3- علیزاده، امین، اصول هیدرولوژی کاربردی، انتشارات آستان قدس. مشهد، 1376.

4- فرشی، علی­اصغر و همکاران، برآورد آب مورد نیاز گیاهان عمده زراعی و باغی کشور، مؤسسه تحقیقات خاک و آب، تهران، 1376.

5- کاویانی، محمدرضا. بررسی تبخیر و ارزیابی میزان آن در سطح استان اصفهان، رشد جغرافیای، شماره 31، پاییز 1371.