تحلیلی بر برنامه­ های توسعه و سیاست­ های زمین شهری با تأکید بر رویکرد حکمروایی خوب زمین؛ موردپژوهی: کلانشهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

2 عضو هیئت علمی گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

3 عضو هیئت علمی گروه شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران

چکیده

زمین پایه­ی هرگونه توسعه شهری است و نقش مهمی در راستای تحقق توسعه­ی پایدار شهری بازی می­کند؛ البته این موضوع با چگونگی تصمیمسازی­های زمین شهری و به عبارت بهتر حکمروایی زمین ارتباط می­یابد. در این میان رویکرد حاکم بر برنامه­های توسعه و سیاست­های زمین شهری و تحلیل آن بر پایه­ی الگوی حکمروایی خوب زمین گام مهمی در آسیب­شناسی اقدامات و فعالیت­های گذشته و ترسیم دورنمای مناسب برای آینده محسوب می­شود. این تحقیق از سنخ تحقیقات توصیفی ـ تحلیلی و روش کلی حاکم بر تحقیق نیز روش تحلیل ثانویه است که با معرفی حکمروایی زمین و ویژگی­های آن، تلاش شده است تا برنامه­های توسعه و سیاست­ها و قوانین زمین شهری از منظر الگوی حکمروایی خوب زمین تشریح و الزامات و چالش­های آن به صورت موردی در کلانشهر تهران به بحث گذاشته شود. نتایج نشان می­دهد که سیاست­های زمین شهری، ضوابط منطقهبندی و تفکیک زمین، نقایص برنامه­ریزی مسکن، تداخل قوانین با یکدیگر، نبودِ چشم­انداز مناسب در حوزه­ی مدیریت زمین شهری و پاسخگو نبودن نهادهای زمین شهری منجر به سوداگری زمین و مسکن در کلانشهر تهران و نادیده­ گرفته شدن گروه­های کم ­درآمد و آسیب­پذیر در طرح­های شهری و افزایش پراکندهرویی شهری، گسترش ساخت و سازهای بی­رویه و بی­ضابطه، تضییع حقوق شهروندی و نقض قوانین معماری و شهرسازی شده است که برخلاف اصول و معیارهای حکمروایی خوب زمین است. روند متمرکز تصمیم­گیری و شکل­نگرفتنِ مدیریت محلی زمین، فقدان شفافیت و مبهم­ ماندن وضع مالکیت اراضی داخل و خارج از محدوده و حریم کلانشهر نیز از مواردی است که با اصول حکمروایی خوب زمین در تضاد است. از ­این­رو، لزوم تجدیدنظر در ساختار حکمروایی زمین و تفویض وظایف و اختیارات به سطوح محلی از سوی دولت امری ضروری است؛ البته با ذکر این نکته که تحقق مدیریت محلی زمین خود منوط به تحقق حکمروایی شایسته زمین است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis on the development plans and urban land policies in Tehran metropolis with emphasis on good land governance approach

نویسندگان [English]

  • mohammad kazem shams pouya 1
  • Jamileh Tavakolinia 2
  • Mozaffar Sarrafi 3
  • Zohreh Fanni 2
1 Ph.D. Student of geography and urban planning, Shahid Beheshti University, Tehran
2 Faculty member of human geography, Shahid Beheshti University, Tehran
3 Faculty member of urban planning, Shahid Beheshti University,Tehran
چکیده [English]

Extended Abstract
 The concepts of land and land use planning and its objectives have changed over time. These changes include: Changes in the socioeconomic concept, the evolution of the concept of land, physical and new priorities in land use per capita. In addition, seeking to promote the environmental movement in the 1980s led to the global popularity of the concept of sustainable development, qualitative changes in approaches and methods of planning and urban design. Since then, urbanization goals have changed from physical and functional issues towards the sustainable urban development. In fact, equitable access to land is one of the components of sustainable development. The true role of land and its importance in sustainable development is properly understood when its prerequisites are taken into consideration. One of the most important of these prerequisites can be pointed to good land governance. Alongside this revival of land issues in development policy discourse, is the emergence of a distinct pole in governance discourse, namely, ‘land governance’. The term and notion of ‘land governance’ has gained currency within the mainstream agencies in recent years, and generally means the most efficient way of administration of land issues, such as cadastres, land titling, and so on.
Land governance encompasses a range of issues and subjects that the laws and policies of urban land is one of those cases. So, the urban land laws and policies from the perspective of good governance approach Provides good understanding of the policies and rules and patterns of urban land issues.
 
Materials & Methods
The main method of this study was a descriptive-analytical approach that has been carried out using a literature review in library data. This research is both fundamental and practical. The main goal of this study is to determine the characteristics and consequences of good and poor governance and the interpretation of laws and policies from the perspective of good land governance model and determining the obstacles to fulfill the requirements of good land governance in Tehran Metropolis.
Results & Discussion
In the Third Development Plan (1962-1967), the master plan for Tehran Metropolis was prepared. Such plans led to long-term government intervention in the land market. It should be noted that the criterion of 300 meters for land separation in the first comprehensive plan of Tehran was far beyond the average residential land area in the status quo (about 100 meters) and was beyond the capacity of low-income groups.This pattern was repeated in subsequent programs and led to projections of lower income groups to the suburban areas. Whereas good land governance requires knowledge and beyond citizen participation and interest groups in the preparation and implementation of development programs and urban land policies, effectiveness and efficiency is one of the most important criteria for good land governance that must be based on accurate and perfect laws and regulations. In Tehran Metropolis, the lack of adequate and affordable housing, especially for low-income groups led to poor governance of land and housing. Also, given that decision-making process is centralized, the local land management has not been achieved.
 
Conclusion
The results showed that, zoning laws, land separation regulations, and housing planning flaws led to speculation of land and housing in Tehran metropolis and ignored low-income groups in urban plans and increased urban sprawl and expansion of the unregulated constructions as a result of poor land governance. Also, it is necessary to mention that the land acquisition and construction by various institutions without permission, the institutional irregularities, centralized decision-making process and the lack of formation of local land management, lack of transparency and unclear land property situation within and outside the cities, all of which are in contradiction with the principles of good land governance. Good land governance is based on transparency of ownership, land tenure security and transparency and so on. This is a very basic issue that also continues. Therefore, the need to revise the governance structure along with subsidiarity and providing the context of popular participation, and institutions such as councils by state are the essential issues. In the end, it must be emphasized that the realization of local land management also depends on good land governance.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainable development
  • Land Governance
  • Land Policy
  • Tehran

1-اطهاری، کمال (1393)؛ بانک‌پذیرکردن طرحی در راستای پذیرش مسئولیت اجتماعی در بانک‌ها، روزنامه دنیای اقتصاد، شماره 3294، شهریور.

2ـ چمنی­‌مقدم، مهدی (1395)؛ تبیین نقش دولت، اجتماع و برنامه‌­ریزان در فرایند برنامه‌­ریزی شهری ایران (موردپژوهی منطقه یک شهر تهران)، رساله دکترای جغرافیا و برنامه‌­ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی.

3ـ حبیبی، محسن(1381)؛ نقش و جایگاه مجموعه‌­های زیستی پیرامون شهرهای بزرگ در نظام اسکان کشور (نمونه مطالعاتی: اسلامشهر)، هفت­‌شهر، سال سوم، شماره هشتم، صص33-25.

4ـ رضویان، محمدتقی(1381)؛ برنامه­‌ریزی­ کاربری اراضی شهری، چاپ اول، انتشارات منشی.

5- روزنامه دنیای اقتصاد (1391)؛ انتقاد وزیر سابق از طرح تفصیلی تهران، 2 خردادماه، شماره­2101 ، صفحه 7.

6ـ ریاضی، سید ابوالحسن (1385)؛ نقش دولت در سازمان­یابی فضایی شهر (مطالعه موردی: منطقه 22 تهران)، رساله دکترای جغرافیا و برنامه­­‌ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی.

7ـ سیاف‌­زاده، علیرضا (1392)؛ مدیریت شهری کلانشهر تهران (فرصت­‌ها و چالش­‌ها)، چاپ اول، انتشارات امیرکبیر.

8ـ شکویی، حسین (1383)؛ دیدگاه‌های نو در جغرافیای شهری، جلد اول، چاپ هفتم، انتشارات سمت.

9ـ طرح جامع مسکن (1385)؛ سند راهبردی- اجرائی، خلاصه و مقدماتی، وزارت مسکن و شهرسازی.

10- عدلی‌نژاد، میرمحمدتبار، یزدخواستی؛ صمد، سید احمد،  بهجت (1394)؛ تحلیل ثانویه تحقیقات موجود درباره شبکه اجتماعی فیس‌بوک، جوانان ایرانی و نظم جامعه، دین و ارتباطات،  سال 22، شماره 2، صص116ـ87 .

11ـ غمامی، خاتم، اطهاری؛ مجید، اعظم، کمال(1386)؛ مدیریت یکپارچه و حل مسئله اسکان غیر رسمی، چاپ اول، انتشارات شهیدی.

12- قانون برنامه­ پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران(1390)؛ تدوین: سید مهدی کمالان، چاپ اول، انتشارات کمالان.

13- قرخلو، پناهنده‌خواه؛ مهدی، موسی (1388)؛ ارزیابی عملکرد شهرهای جدید در جذب جمعیت کلانشهرها، مطالعه موردی: شهرهای جدید اطراف تهران، پژوهش‌های جغرافیای انسانی،‌ شماره 67، صص 25ـ17.

14ـ کامروا، سید محمدعلی(1386)؛ مقدمه‌­ای بر شهرسازی معاصر ایران، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران.

15ـ کانون سردفتران و دفتریاران (1396)؛ تحلیل مواد 147 و 148 اصلاحی قانون ثبت و آثار اجرایی آن، 30 فروردین.  

16-کمانرودی کجوری، موسی (1384)؛ تحلیل فضایی کاربری­‌های زمین در شهر تهران با تأکید بر عملکرد شهرداری 81ـ1370، رساله دکتری جغرافیا و برنامه‌­ریزی شهری، دانشگاه شهید بهشتی.

17ـ محمدنژاد، علی(1394)؛ چالش­‌های مدیریت کلانشهر تهران در سازگاری با الزامات تغییر آب و هوایی با تأکید بر پایداری اجتماعات محلی، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین.

18ـ مرکز آمار ایران(1390)؛ گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن، معاونت برنامه­‌ریزی و نظارت راهبردی مرکز آمار ایران.

19ـ مرکز آمار ایران(1395)؛ گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن، معاونت برنامه‌­ریزی و نظارت راهبردی مرکز آمار ایران.

20ـ مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران (1382)؛ مجموعه قوانین و مقررات شهرسازی، جلد اول: از آغاز تا پایان سال 1378، تنظیم و طبقه­‌بندی: مجید احسن، انتشارات حوزه معاونت شهرسازی و معماری وزارت مسکن.

21ـ معینی، سید مهدی1392)؛ فرایندهای توسعه شهری (طرح­‌ها و برنامه­‌ها)، چاپ اول، انتشارات آذرخش.

22ـ مهدی‌زاده، جواد(1379)؛ برنامه‌­ریزی کاربری زمین؛ تحول در دیدگاه‌ها و روش‌­ها، مدیریت شهری، شماره 4، صص79-70.

23ـ نظریان، علی اصغر(1370)؛ گسترش فضایی شهر تهران و پیدایش شهرک‌­های اقماری، تحقیقات جغرافیایی، شماره 20، صص139-79.

24ـ نورمحمدی، مهدی (1392)؛ الگوی سیاست‌گذاری مداخله مناسب دولت در مدیریت زمین شهری (مطالعه موردی: شهر تهران)، رساله دکترای جغرافیا و برنامه­‌ریزی شهری، دانشگاه تربیت مدرس.

25ـ نورمحمدی، مشکینی، رکن‌­الدین افتخاری، صرافی؛ مهدی، ابوالفضل، عبدالرضا، مظفر (1394)؛ رهیافت نهادی در مدیریت زمین شهری، چاپ اول، انتشارات آراد کتاب.

26-Akrofi , E. Offei & Whittal, J (2011),Traditional governance and customary peri-urban land delivery: a case study of Asokore Mampong in Ghana, peer review paper at the AfricaGEO conference held in Cape Town, May 2011.

27-Borras, Saturnino M.& Franco, Jennifer C .2010,Contemporary Discourses and Contestations around Pro-Poor Land Policies and Land Governance, Journal of Agrarian Change, Vol. 10 No. 1, January 2010, 1–32.

28-Burns, T & Dalrymple, K (2008),Conceptual Framework for Governance in Land Administration,International Federation of Surveyors, Article of the Month, August 2008, 1-16. https://www.fig.net.

29-FAO (2007), Good Governance in Land Tenure and Administration, FAO Land Tenure Studies (9),Rome, Italy.www.fao.org.

30-Fao.(2012),Voluntary Guidelines on the Responsible Governance of land, Fisheries and Forests in the context of Tenure national food security, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome. www.fao.org/

-ILC(2015), Secure and equitable land rights in the Post–2015Agenda: A key issue in the future we want, International Land coalition(ILC),January 2015 , Technical briefing, http://www.landcoalition.org.

31-Masum, F (2009),­Urban Fringe Management and Role of Good Governance:Integrating Stakeholders in Land Management Process, 7th FIG Regional Conference Spatial Data Serving People: Land Governance and the Environment – Building the Capacity, Hanoi, Vietnam, 19-22 October 2009,1-11.

32-Mukupa, W(2011), Land Administration to Support Sustainable Development,FIG Working Week 2011,-Bridging the Gap between Cultures,Marrakech, Morocco,18-22 May 2011,1-15.

33-OXFAM(2011), Land and Power the growing scandal surrounding the new wave of investments in land, 151 Oxfam Briefing Paper, Author: Bertram Zagema, Senior Lobbyist, 22 September 2011,pp:1-51, www.oxfam.org.

34-Palmer, D., Fricska, S., & Wehrmann, B (2009),Towards Improved Land Governance, In collaboration with Clarissa Augustinus, Paul Munro-Faure, Mika-Petteri Törhönen, Anni Arial, Food and Agriculture Organization of the United Nations, United Nations Human Settlements  Programme; September 2009 ,land Tenure Working Paper (11),1-55.www.fao.org.

35-UNECA(2010), Framework and Guidelines on land Policy in Africa Land Policy in Africa: A Framework to Strengthen Land Rights, Enhance Productivity and Secure Livelihoods, AUC-ECA-AfDB Consortium, 2010,Addis Ababa, Ethiopia.http://www.uneca.org.

36-UN HABITAT(2005),Urban Policies and the Right to the City, Public Debate 18 March 2005.www.hic-mena.org.

37-UN-HABITAT(2008),Secure Land Rights for All,GLTN contributes to the implementation of pro poor land policies to achieve secure land rights for all, The Global Land Tool Network.www.gltn.net.

38-UN-Habitat(2012),Handling Land: Innovative tools for land governance and secure tenure, HS Number: HS/023/12E, United Nations Human Settlements Programme (UN-Habitat).http://www.unhabitat.org.

39-World Bank(2012),The Land Governance Assessment Framework: Identifying and Monitoring Good Practice in the Land Sector,Washington DC.

40- http://www.vekalat.org-

41-http://atlas.tehran.ir

42-http://eghtesadi.ostan-ar.ir