شناسایی و اولویت بندی بافت های فرسوده شهری در راستای کاهش آسیب پذیری ناشی از زلزله - مطالعه موردی: منطقه 5 اصفهان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه جغرافیا ،دانشگاه پیام نور ،تهران

10.22131/sepehr.2018.31485

چکیده

گسترش فضایی بی رویه و بدون برنامه شهرهای بزرگ و متوسط کشور در چند دهه گذشته، باعث شکلگیری بافتهای جدید شهری در مجاورت شهرها و جابجایی ساکنان و کاربریهای شهری به نواحی جدید گردیده است. در نتیجه این جابجایی، به تدریج بافتهای قدیمی شهرها که نقطهی جوشش اصلی یک شهر و نشان دهندهی هویت آن شهر میباشد، کارکرد و حیات اجتماعی- اقتصادی خود را از دست داده و با از دست دادن حیات شهری خود، به سمت رکود و فرسودگی گرایش پیدا کردهاند. هدف از این پژوهش  شناسایی و اولویتبندی بافتهای فرسودهی منطقه 5 شهر اصفهان به منظور احیاء و نوسازی، تقویت پایهها و مبانی نظری و با بهرهگیری از روش فرایند سلسله مراتبی در سیستم اطلاعات جغرافیایی بر اساس معیارها و شاخصها میباشد. بر این اساس نوع پژوهش نظری-کاربردی و روش بررسی آن توصیفی-پیمایشی است. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی در محیط نرمافزاری Arc GIS،بافتهای فرسوده منطقه 5 شهر اصفهان شناسایی و اولویتبندی برای احیاء و مدیریت بهینهسازی شده است. بررسیها نشان میدهد که در حال حاضر حداقل 53 بافت فرسوده در 15 ناحیه اصفهان با جمعیّت 350000 نفری وجود دارد.منطقه 5 شهرداریاصفهانبهعنوانمنطقهموردمطالعهازقاعدهفوقمستثنینبودهودر زمرهبافتهایفرسودهکشورمحسوبمیگردد. نتایج تحقیق مشخص میکندکهکمبودامکانات،خدماتشهریوتأسیساتزیربناییسببمهاجرتساکنانبومیبه مناطقدیگرشهرشدهوباعثمنفیشدننرخرشدجمعیتبافت،طیسالهایاخیرشدهاست.با توجه بهوضعیتاجتماعی - اقتصادیساکنانبافت،روندبهسازیونوسازیدرونبافتکندگردیده، بطوری کهاینعواملسببفرسودهشدنوتخریببیشتربافتشدهاست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identification and prioritization of urban deteriorated texture in order to reduce the earthquake-induced vulnerability - Case study: Region 5 in Esfahan

نویسنده [English]

  • Mohsen Saghaei
Assistant professor of Geography and Urban planning payam noor University, Isfahan ,Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
The worn out textures are one of a variety of urban textures that are spatially unstable due to physical deterioration and inappropriate enjoyment and the existence of vulnerable infrastructures and are one of the main challenges facing most cities and especially metropolises. Currently, 53 spots of worn-out texture spots have been identified in 15 regions of Esfahan which now have 350,000 inhabitants living in these areas. Meanwhile, the extent of the worn out texture in the Isfahan’s region 5 is 69.75 hectares. This article seeks the extent to which the identification and prioritization of worn out textures within the scope of the study area can affect the revival and reduction of their vulnerability.
 
Methodology
Regarding the purpose of the research, this research is an applied type and the method of studying and analyzing information and data is a descriptive-survey method. According to the country's standards, the criteria of the gravels fineness, impermeability, and instability have been taken into considerations, and analyses were carried out using the AHP model and the GIS software.
 
Discussion
The main objective of this research is to prioritize worn out textures for restoration and renovation, the first step of which is to identify such textures. The criteria and indices which have been considered in this research include: material genus, the degree of deterioration, the age and the extent of the real estate, and to analyze the desirability and prioritization of worn out texture in order to modify the texture erosion, the indexes should be scored after defining the criteria and indexes and performing the initial classification. In the next step, scoring of the internal values of each of the indices was done and in the final stage, the coefficient of importance of each criterion was determined using the AHP model and the Thomas hourly table and the criteria with the same weight were combined and the final output was obtained.
 
Conclusion
The results indicate that the lack of facilities, utilities and infrastructure has led to the migration of local residents to other areas and negatively impacted the population growth rate in recent years. On the other hand, due to the socioeconomic condition of the inhabitants of the texture, the process of reconstruction and renovation inside the texture has slowed down and this factor has exacerbated the deterioration of the texture.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Worn out texture
  • Vulnerability
  • Earthquake
  • Esfahan region 5

1- آمارنامه اصفهان www. isfahan.ir/amar .

2- ابلقی، علیرضا ، 1380، بافت تاریخی، حفاظت، مرمت یا نوسازی، فصلنامه هفت شهر. شماره چهارم. صص136-121.

3- احمدی، عاطفه ، 1390، تحلیلی بر چشم‌انداز توسعه پایدار بافت فرسوده‌ی شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی مطالعه موردی محله‌ی سرتپوله شهر سنندج، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جغرافیا، دانشگاه شهید چمران.

4- حبیبی کیومرث و همکاران 1387، تعیین عوامل سازه‌ای-ساختمانی مؤثر در آسیب‌پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS و «Fuzzy logic، هنرهای زیبا، ش 33،صص27-36.

5- درگاه الکترونیکی سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان. www.isfahan.ir/nosazi

6- دیکنز، پیتر، 1383، جامعه شناسی شهری، جامعه اجتماع محلی و طبیعت آن، آستان قدس رضوی، مشهد.

7-رهنما محمد رحیم و همکاران، 1390، کاربرد تلفیقی مدل تحلیل سلسله مراتبی و سیستم اطلاعات جغرافیایی برای شناسایی نقاط اولویت دار توسعه محلات مراکز شهری، نشریه جغرافیا و برنامه ریزی، شماره 26.صص130-111.

8- رهنما، کاظمی بی‌نیاز؛ محمدرحیم، مهدی؛ 1390، «مقایسه‌ی تحلیلی - تطبیقی مدل‌های سلسله مراتبی، محاسبه‌گر رستری و همپوشانی وزنی برای شناسایی و اولویت‌بندی توسعه‌ی بافت‌های مرکزی شهرها»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شماره78، صص101-106 .

9- رهنما، محمدرحیم، 1375، معرفی و ارزیابی تئوری اصالت بخشی در فرآیند احیای بافت‌های قدیم شهری (نمونه محله سرشور مشهد)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 42 . صص111-95.

10- زبردست، اسفندیار1389، کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی (A.H.P) در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای؛  نشریه هنرهای زیبا، شماره 1،225.

11- سعیدنیا، احمد، 1382، کتاب سبز شهرداری‌ها، ساخت و ساز شهری، چاپ اول. جلد ششم. انتشارات سازمان شهرداری‌های. تهران.

12- شاخص‌های تعیین فرسودگی کالبدی بافت شهری   1384، مصوب شورای عالی شهرسازی و معماری.

13- عسگری، ساباتای؛ علیرضا عسگری 1386، بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده اطراف حرم امام رضا (ع)، همایش بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده مشهد.

14- فلامکی، محمدمنصور، 1386 نوسازی و بهسازی شهری، چاپ پنجم.. انتشارات سمت. تهران.

15- قدسی‌پور، سیدحسن 1384  مباحثی در تصمیم‌گیری چندمعیاره، انتشارات دانشگاه امیرکبیر، چاپ سوم.

16-کلانتری خلیل آبادی، سیف‌الدینی؛ حسین، فرانک (1387) «کاربرد تکنیک AHP در برنامه ریزی شهری مطالعه موردی احیای بافت تاریخی شهر اردکان» اولین همایش بافت‌های فرسوده شهری، چشم‌انداز توسعه پایدار، ارزش‌ها و چالش‌ها، اهواز، دانشگاه چمران،

17- مقدم آریایی، ایزدی، تمیز؛ علی، سمانه، مریم؛  1387 امکان‌سنجی تحقق رویکرد تنظیم مجدد زمین در بافت‌های فرسوده‌ی شهری، مطالعه موردی: قلعه آبکوه مشهد؛ اولین همایش بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری، مشهد، صص 96-108،

18- معاونت آموزشی جهاد دانشگاهی 1385 شیوه‌های مداخله در بافت‌های فرسوده شهری، راهکارها و چشم اندازها، تهران.182

19- ناظری، روحی کلاش؛ شفیقه، حمید؛  1387  بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری ، مجله فضای جغرافیایی. شماره 21 اهر.

20- وزین، غلامرضا 1387 ساماندهی شهری تکنیک شهرسازی، چاپ اول. انتشارات نشر درخشش. تهران.

21-Baek. H.Ch, Park.H.S (2012). Changes in renovation policies in the era of  sustainability. Energy and Buildings. Vol. 47.

22-Carmon.N (1999). Three generations of urban renewal policies:analysis and policy implications. Geoforum, Vol. 30.

23- Dinik.M, Mitković.P, Velev. J.Bogdanović. I (2008). Application of the urban  reconstruction method in the central area of Nis.Architecture and Civil  ngineering Vol. 6.

24-Helleman. G, Wassenberg.F (2003). The renewal of what was tomorrow’s idealistic city. Amsterdam’s Bijlmermeer  higher-riser,Cities, Vol. 21.

25- Kleinman. M, Whitehead.C (1999). Housing and regeneration: the problem or thesolution, National Institute Economic Review.Vol. 170.

26 − Legates, Richard T.and Frederic Stout (2002). Modernism and early urban planning, the city reader, New York, 2 edition.

27-Loosim, (1996), Urban conservation policy and the preservation of historical and cultural heritage cities, vol. 13. No.6. 38.

28− Rosenthal. S (2008). Old homes, externalities, and poor neighborhoods.A model of urban decline and renewal.Urban Economics, Vol63.

29-Steinberg.F(1996).Conservationand Rehabilitation of UrbanHeritage in Developing Countries.Habitat intl. Vol. 20.