ارزیابی محورهای بهینه توسعه شهرهای دالکی- وحدتیه با استفاده از روش های SAW،DematelوAHP

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور اهواز

10.22131/sepehr.2018.32342

چکیده

توزیع جغرافیایی مخاطرات طبیعی که به کشته شدن تعداد زیادی از مردم و ویرانی جوامع انسانی میانجامد بر مکان گزینی نامناسب نواحی و رشد بیبرنامه منطبق میباشد. رشد بیرویه شهرها و خزش مناطق شهری بر بستر طبیعی بدون توجه به خطرات طبیعی لزوم توجه به شناخت شرایط ژئومورفیک منطقه، مخاطرات محیطی و برنامهریزی شهری در تعیین حریم امن و پایدار توسعه شهرها را میطلبد. در این تحقیق با مطالعه فرآیندهای ژئومورفولوژیک و مخاطرات محیطی در محدوده مورد مطالعهو با استفاده از مدلهای SAW،Dematel  وAHP سعی شده است که فرصتها و محدودیتهای موجود در جهات مختلف توسعه شهرهای دالکی- وحدتیه مشخص و در نهایت مناسبترین محور برای توسعه آینده شهر تعیین شود. هر چند دو مدل Dematel و AHP هر دو به مقایسه زوجی هر عنصر نسبت به سایر ﭘارامترها میﭘردازد، اما مدلAHP به دلیل مقایسه وزن طبقات هر معیار بر اساس ترجیح یک طبقه نسبت به تمام طبقات آن معیار، آن هم بدون تأثیرگذاری و یا تأثیرپذیری نتایج بهتری را ارائه میدهد. همچنین مدل SAW نیز با تعیین مستقیم اوازن نتایجی را پیشنهاد مینماید. از اینرو با توجه به تضاد نتایج نهایی وزن دهی ﭘارامترها؛ در این نوشتار به ادغام اوازن با استفاده از روش میانگین رتبهها ﭘرداخته شد. مطابق با این روش ﭘارامتر مواد مادری با میانگین رتبه33/1 ارجحترین ﭘارامتر و شیب و سطوح اراضی با میانگین رتبه 76/3 دارای کمترین ارجحیت در وزن دهی عوامل میباشد. مطابق با این بررسیها اراضی جنوب شرق، شمال، شمال شرق و دامنههای شرقی مناسبترین جهات برای توسعه فیزیکی دو شهر دالکی و وحدتیه میباشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Modeling the optimal paths of Dalaky–Vahdatiyeh Towns development using AHP, Dematel, and SAW techniques

نویسندگان [English]

  • Mohsen Pour Khosravani 1
  • S. Elham Mousavi 2
1 Assistant professor, Department of geography ShahidBahonar University of Kerman. Kerman Iran
2 M.A. student in geography and urban planning, Payam Noor University. Ahvaz. Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Natural conditions and physical limitations determine the suitability of an area for the development of the city. Therefore, ignoring the effects of these factors and conditions such as the position of the floodplain, steep, existence of bedrock ... on the development can cause serious and complex problems (sarvar, et al., 2014, 96). Urban development is the harmonious and balanced expansion of the surface assigned to the residential buildings in a city, with the surfaces required by other applications at a standard level (ghrekhloo et al, 2011). In many sources, the physical expansion of cities is defined as a dynamic and continuous process in which the physical limits of the city and its physical spaces increase in vertical and horizontal directions in terms of quantity and quality (Pour Ahmad et al, 2014). High population growth and migration caused unplanned constructions and unrestrained expansion of cities and has created a lot of changes in their spatial constructions. The lack of knowledge and awareness of these limitations and the lack of preserving their limits led to the development of the city towards these obstacles and ultimately, urban areas will face serious problems. Therefore, the balanced development of cities requires planning principles. Accordingly, this research tries to determine the optimal areas for the physical development of the Dalaky and Vahdatiyeh towns, while considering the variables affecting the location of these two towns with the help of the Geographic information system (GIS) and mathematical methods of MCDM.
 
Research Methodology
The research method in this study is descriptive-analytical, based on practical type. In this research, the required information was collected using field and library methods and then, the subject under study was investigated using Excel, AutoCad, ARC GiS and GOOGLE Earth software and SAW, Dematel and AHP methods in two stages. At the first stage, geomorphological maps were prepared as the base maps using 1: 100000 geological and 1: 50000 topographic maps -K753 series, pages 6148 IV and 6248 I, digital elevation model (DEM) and satellite imagery. Then, at the second stage, the AHP method was used to weight the sub-criteria and the SAW, DEMATEL and AHP methods were used to weight the main criteria of the research and ultimately the final map was prepared. In general, AHP helps decision-makers to choose the best option by comparing criteria and sub criteria. In this way, decision-makers compare criteria and sub-criteria in pairs, and there is no need to consider all criteria at one stage.
 
Results and discussion
The variables and indices in this study are 5 criteria: slope, mother materials, geoform, land surfaces and climatic elements; and 6 sub-criteria: distance from human elements, distance from runoff, distance from the tectonic structure, temperature, precipitation, wind speed; and 10 indices: distance to urban settlements, distance from the road, distance from groves, distance from agricultural lands, distance from the alluvial fans, distance from the river, distance to Galli, distance from alluvial terraces and distance to reverse and strike-slip faults. After evaluating these indices, AHP, Dematel and SAW techniques were used to analyze them.
 
Conclusion
 Urban physical development is one of the main issues of urban growth, and if the physical development is not a desirable location in cities, there will be many negative impacts both from natural and human aspects on the cities. Unauthorized growth of urban areas and the development of these areas in the natural environment regardless of natural hazards, recognizing regional geomorphic conditions, environmental hazards, and urban planning are necessary to determine the safe and sustainable environment for the expansion of cities. In this research, the  geomorphological and environmental hazards in the study area have been investigated using the Saw, Dematel and AHP models; the opportunities and constraints have been expanded in different directions of the Dalaki and Vahdatiyeh cities, and finally the best direction for the expansion of these cities in the future was determined.
Although both the DEMATEL and AHP model compare each parameter to other parameters, but, because the AHP model compares the weight of the classes of each criterion based on the preference of one class to all classes of that criterion, it provides better results. The results show that the SAW method also suggests some results by direct determination of the weights. Therefore, with regard to the contradiction of the final results of parameter weighting, the weights have been integrated in this research using the average rating method. Accordingly, the mother material parameter with an average rating of 1.33 is the most preferred parameter, and the slope and land surface parameters with an average rating of 3.67, have the least preference in weighting factors. According to these surveys, the lands of the south-east, north, north-east and the eastern slopes are the most suitable directions for the physical development of two towns of Dalaki and Vahdatyeh.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geomorphology
  • Physical development
  • Environmental hazards
  • MCDM
  • Dalaki– Vahdatiyeh

1- آفریده، اسدی؛ فائزه، اکرم؛ 1393؛ پتانسیل‌سنجی توسعة فیزیکی شهر جدید پردیس با تأکید بر شاخص‌های ژئومورفولوژی، پژوهش‌های جغرافیایی برنامه‌ریزی شهری، دوره 2، شماره 4، صص 540-521.

2- اصغری زمانی، اکبر؛ 1390؛ رویکردی بر تأثیرات شاخص‌های توسعه پایدار شهری در مکانیابی توسعه بهینه مناطق شهری (مطالعه موردی: بخش مرکزی شهرستان تبریز)، مجله کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در برنامه‌ریزی دانشگاه آزاد سمنان، سمنان، شماره 3، صص 33-21.

3- ﭘوراحمد، احمد؛ 1393؛ مکانیابی بهینه جهات توسعه فیزیکی شهر سرخنکلاته با استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(Ahp)، جغرافیا و توسعه، شماره 37، صص 147-164.

4- ﭘورمحمدی، محمدرضا؛ 1391؛ برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری، تهران: انتشارات سمت، چاپ هشتم.

5- تقی‌زاده، موسوی؛ عبدالحکیم، سیدحجت؛ 1388؛ تهیه نقشه ژئومورفولوژی شاهرود، مجله پژوهش‌های علوم انسانی نقش جهان، دانشگاه اصفهان، شماره 2، صص83-73.

6- جعفری، حمیدرضا؛ 1391؛ مکانیابی دفن پسماندهای شهری با استفاده از AHP و SAW در محیط( مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد)، محیط‌شناسی، شماره 61، صص 140-131.

7- حسین‌زاده دلیر، هوشیار؛ کریم، حسن؛ 1385؛ دیدگاه‌ها، عوامل و عناصر مؤثر در توسعه فیزیکی شهرهای ایران، شماره 6، صص226 -213.

8- حسینی، ﭘوراحمد؛ سیدعلی، احمد؛ 1392؛ چشم‌انداز جغرافیایی در مطالعات انسانی، شماره 23، صص 72-57.

9- حکمت‌نیا، موسوی؛ حسن، میرنجف؛1392؛ کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه‌ریزی شهری و ناحیه‌ای، چاپ سوم، تهران: انتشارات آزادپیما.  

10- خداشناس، یاراحمدی؛ سعیدرضا، نیلوفر؛ 1389؛ مکانیابی سدهای مخزنی با استفاده از رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره، نهمین کنفرانس هیدرولیک ایران، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، صص 14- 5.

11- رامشت، محمد حسین؛ 1385؛ نقشه‌های ژئومورفولوژی (نمادها و مجازها)، انتشارات سمت، تهران، چاپ دوم.

12- رجائی، عبدالحمید؛ 1387؛ کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه‌ریزی شهری و روستایی، انتشارات سمت، تهران.

13- روستایی، جباری؛ شهرام، ایرج؛ 1386؛ ژئومورفولوژی مناطق شهری، انتشارات سمت، تهران.

14- زبردست، اسفندیار؛ کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشگاه تهران، مجله دانشکده هنرهای زیبا، شماره 10، صص 20.

15- زیاری، کرامت الله؛ 1388؛ برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ هفتم.

16- سرور، خیری‌زاده؛ هوشنگ، منصور؛ 1393؛ نقش عوامل محیطی در امکان سنجی توسعه فیزیکی بهینه شهر ملکان، مجله ﭘژوهش و برنامه‌ریزی شهری، سال ﭘنجم، شماره 18، صص 114-95.

17- سعیدنیا، احمد؛ 1383؛ کتاب سبز راهنمای شهرداری‌ها، تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، جلد اول.

18- شایان، ﭘرهیزکار؛ سیاوش، اکبر؛ 1388؛ تحلیل امکانات و محدودیت‌های ژئومورفولوژیک در انتخاب محورهای توسعه شهری (نمونه موردی: شهرداراب)، دوره 13، شماره 3، صص 53 – 31.

19- عشورنژاد، غدیر؛ 1391؛ مکانیابی شعب جدید بانک‌ها و مؤسسات مالی و اعتباری با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه‌ای فازی( Fuzzy ANP )، مجله ﭘژوهش و برنامه‌ریزی، سال دوم، شماره 7، صص 20-1.

20- عظیمی حسینی، محمد؛1390؛ کاربرد GIS در مکانیابی، تهران: انتشارات مهرگان قلم، چاپ دوم.

21- عنابستانی، صالحی؛ علی اکبر، طاهره؛ 1389؛ سنجش ﭘایداری سکونتگاه‌ها در مخروط افکنه‌ها (مطالعه موردی: دشت جوین)، فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، شماره 3، صص94- 85 .

22- قرخلو، مهدی؛1390؛ مکانیابی مناطق بهینه توسعه فیزیکی شهر بابلسر بر مبنای شاخص‌های طبیعی، مجله جغرافیا و توسعه، شماره 23، صص 122-99.

23- کرم، محمدی؛ امیر، اعظم؛ 1388؛ ارزیابی و پهنه‌بندی تناسب زمین برای توسعه فیزیکی شهر کرج و اراضی پیرامونی بر پایه‌ی فاکتورهای طبیعی و روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)، فصلنامه جغرافیای طبیعی، شماره 4، صص 74-59.

24- معتمد، مقیمی؛ احمد، ابراهیم؛ 1378؛ کاربرد ژئومرفولوژی در برنامه‌ریزی، انتشارات سمت.

25- مهتابی اوغانی، نجفی؛ مرضیه، اکبر؛ 1392؛ مقایسه دو روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و تاپسیس در مکانیابی محل دفن پسماندهای شهری (مطالعه موردی: شهر کرج)، مجله سلامت و محیط، فصلنامه‌ی علمی پژوهشی انجمن علمی بهداشت محیط ایران، دوره 6، شماره 3، صص 352-341.

26- مهندسین مشاور پارسوماش؛ 1388؛ طرح جامع- تفصیلی شهر آبپخش، شیراز: سازمان مسکن و شهرسازی استان بوشهر. 

27- ولی خانی، چرخابی؛ نیلوفر، امیرحسین؛ 1390؛ کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و تصمیم‌گیری چند معیاره (MCDM) در پهنه‌بندی درجه تناسب توسعة فیزیکی اراضی شهری (مطالعة موردی: شمال شهرکرج)، مجله کاربرد سنجش از دور و Gis در علوم منابع طبیعی، سال دوم، شماره 2، صص 13- 1. 

28- Applied Mathematics and Computation, Volume 279, Pp: 103–124.

29- Bacudio, L.R, 2016, Analyzing barriers for implementing industrial symbiotic, Sustainable Production and Consumption, Pp: 1-9.

30. Celik, Erkan, Akyuz, Emre, 2015, A fuzzy DEMATEL method to evaluate critical operational hazards during gas freeing process in crude oil tankers, Journal of Loss Prevention in the Process Industries, Volume 38, Pp: 243-253.

31- Govindan, Kannan, Chaudhuri, Atanu, 2016, Interrelationships of risks faced by third party logistics service, providers: A DEMATEL based approach, Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, Volume 90, Pp: 177–195.

32- Wang,  Peng, 2016, A novel hybrid MCDM model combining the SAW,  TOPSIS and  GRA  Methods  Based on experimental design, Information Sciences, Volume 345, Pp: 27–45.