مکانیابی دفن پسماند روستایی در دهستان صومای جنوبی شهرستان ارومیه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه اصفهان

2 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه ارومیه

10.22131/sepehr.2019.34622

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی مکانهای مناسب برای دفن پسماند روستایی در دهستان صومای جنوبی شهرستان ارومیه انجام گرفته است. این پژوهش باتوجه به هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی- تحلیلی است. با بکارگیری روش ارزیابی چندمعیاره (MCE) و سیستم اطلاعات جغرافیایی مکانهای مناسب دفن پسماند در یک فرآیند چند مرحلهای مورد شناسایی قرار گرفتهاند. جهت انجام این کار، با تهیه نقشههای محدود کننده، ژئومورفولوژی، اقلیم، منابع آب، عامل اقتصادی-اجتماعی، زیست محیطی و زمین شناسی- مخاطرات نقشههای تناسب زمین برای دفن پسماند پیشنهاد گردید. نتایج همپوشانی مجموعه محدود کنندهها و عوامل مؤثر مکانیابی نشان داد که تنها حدود 6 درصد مساحت دهستان برای دفن پسماند مناسب است. نتایج همپوشانی لایه کنترلی شیب بر روی مکانهای مناسب پیشنهادی نیز نشان داد که از مجموع 6 درصدی مساحت محدوده مناسب، حدود 4 درصد دارای شیب کمتر از 15 درصد است که در محدوده مورد مطالعه برای دفن پسماند بسیار مناسب است. در مجموع شناسایی محدود کنندههای دفن پسماند و عوامل نشان داد که ساختار جغرافیایی منطقه ایجاد کننده محدودیتهای شدید برای بسیاری از کاربریها بویژه کاربریهای حساسی نظیر دفن پسماند است که بایستی در اولویت برنامهریزیهای ایجاد کاربریها در منطقه مورد توجه برنامهریزان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Locating rural landfill sites in Southern Soma Village of Urmia City

نویسندگان [English]

  • Nosrat Moradi 1
  • Mir Najaf Mousavi 2
1 Ph. D of Geography and Rural Planning, University of Isfahan, Iran
2 Associate Professor of Geography and Urban Planning, University of Urmia, Iran
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
In today’s complex and growing world, population growth, changes in the patterns of consumption and quality of life in rural areas have led to many environmental problems. One of the most important problems derived from this issue is the production of rural wastes and their inappropriate management. In the past to the present, waste management has been carried out in an improper and insanitary way, such as removing wastes from residential areas, dumping them on the roadside and burning them. Waste disposal in the aforementioned methods is not only the solution to the problem in the right way, but also the transformation of one type of contamination to another one. This method of waste disposal which is conducted without observing the technical principles, environmental standards and conditions of the region, will create the possibility of environmental, economic and social harms to the region and threaten the rural environment. The solution to this problem is to locate appropriate landfills for rural wastes. This research has selected the southern Soma village in the city of Urmia as the area of interest or study area of this research, considering the above mentioned topics.
 
Material and Methods
In this research, which is an applied research in terms of the objective, and a descriptive-analytical one in terms of nature, Multi Criteria Evaluation method (MCE) and Geographic Information System (GIS) have been used to identify suitable waste disposal sites. Multi Criteria Evaluation (MCE) is a method used to combine data in terms of their importance in a particular decision-making process. Conceptually, MCE methods including weighting, scoring or quantitative and qualitative ranking of criteria are for demonstrating their importance with regard to one or a set of goals (Ian 2010: 239).
Considering the objective of this study and the analysis tools, the implementation stages of the research are as the following:
- Identifying the required parameters
- Preparing and producing the parameters
- providing the geodatabase and managing the data
- Standardizing the sub-parameters
- Weighting the parameters
- Overlaying the layers
 
Results and Discussion
Identifying the Determinants
Based on the determinants and according to the Boolean logic, the areas of the South Soma village are either suitable (1) or unsuitable (0) for burying waste materials. The result of this action showed that nearly 70 percent of the village’s area is not suitable for waste burial. In fact, based on the environmental standards of the Environmental Conservation Organization (ECO) of Iran and the related resources, no waste burial should be done in 70% of the village’s area and these areas have been identified as the restricted areas for landfill. 
 
The first phase of locating landfill site
Based on the statistical information of the landfill locating map, 88.92% of the total area of the village is not suitable for waste disposal. Due to severe and hard conditions of the region, the major part of the suitable lands have also many limitations and might be exploited for waste burial only with high economic costs .Therefore, waste disposal in the lands of this zone is practically unjustifiable economically or the topographic situation of the region makes it very difficult to exploit these lands. Accordingly, if we add the limited suitability zone lands to unsuitable and determinant zone, 94% of the village’s area is not suitable for waste burial, and only about 6% of the total area of the village can be used for burying waste materials.
 
The second phase of locating landfill site: The use of the slope control layer
Accordingly the slope parameter was overlaid on the landfill suitable zone. The slope factor managed to place about 2% of the total 6% of the suitable zone in the medium and low suitability zone, therefore, about 4% of the total area of the village with suitable slope and less than 15% will be suitable for landfill.
 
Conclusion
In the present research, the suitable landfill sites were identified using Multi-Criteria Evaluation and Geographic Information System. To do this, the suitable lands were proposed for landfill by producing the maps of constraints, geomorphology, climate, water resources, socio-economy, environment and geology-hazards. The results of the first phase showed that about 88.92% of the total area of the village was not suitable for landfill and the determinants and severe geographical conditions are the main obstacles for waste disposal in these areas. Based on the first phase of site location, only 6% of the total area of the village was identified to be suitable lands for landfill. In the second phase, the sites proposed in the first phase were screened again by applying slope control layer. The results of this overlay showed that by applying slope, 2% out of the total 6% suitable area in the previous phase were placed in moderate and low suitable zones. Accordingly, in general, 4% of the total area of the village with a slope of less than 15% were proposed for landfill.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Site location
  • Rural waste
  • South Soma village
  • Geographic Information System
  • MCE method
1- آبادی، ساقی؛ احمداله، محمد حسین (1390). مکانیابی و طراحی محل دفن زباله‌­های روستایی بخش روداب سبزوار. مجله دانشگاه علوم پزشکی خراسان دوره 3، شماره 1، صص 34 - 29.

2- اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان آذربایجان غربی

3- امیدی‌خواه دیلمی، منوری، عمرانی؛ مجید، مسعود، قاسمعلی (1392). مکانیابی جایگاه دفن زباله در شرق استان گیلان بر اساس روش غربال منطقه‌­ای و محلی. دو فصلنامه علمی - پژوهشی آمایش سرزمین، دوره 5، شماره 1، صص 132 - 101.

4- بابایی اقدم، آقایی، علیزاده زنوزی، قلیکی بهمن؛ فریدون، جعفر، شاهین، میلان (1393). پهنه‌­بندی و اولویت‌­بندی حوضه آبریز دریاچه ارومیه به منظور مکان­یابی محل دفن پسماندهای شهری با تأکید بر شاخص‌­های زیست محیطی. فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال 3، شماره 12، صص 58 – 45.

5- برومندی، خامه­‌چیان، نیکودل؛ مهدی، ماشااله، محمدرضا (1393). مکان­یابی محل دفن پسماندهای خطرناک استان زنجان با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی. مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره شانزدهم، شماره4، صص 109 – 97.

6- بیک‌محمدی، مؤمنی، زارع؛ حسن، مهدی، اعظم (1389). مکان یابی بهینه دفن پسماندها در شهرها با استفاده از GIS (مطالعه موردی: شیراز). فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، سال دوم، شماره 4، صص 81 – 65.

7- پناهنده، ارسطو، قویدل، قنبری؛ محمد، بهروز، آریامن، فاطمه (1388). مکان یابی جایگاه دفن پسماند در شهرستان سمنان با استفاده از مدل AHP و نرم افزار GIS. دوازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشکده بهداشت.

8- پوراحمد، رنجبر، رجایی، همتی­‌زاده؛ احمد، محسن، سیدعباس، مرضیه (1389). مکان یابی محل­ه‌ای مناسب جهت دفن و راهبردهای مدیریت پسماندهای جامد در شهر شوشتر با استفاده از GIS. فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، سال 2، شماره 3، صص 22 – 1.

9- تقوایی، مؤمنی، زارعی؛ مسعود، مهدی، رحیم (1391). کاربرد روش تحلیل سلسه مراتبی AHP در مکان یابی جایگاه دفن پسماند (شهر مرودشت). مجله جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 1، شماره 4، صص 29 – 19.

10- جعفری، رفیعی، رمضانی مهریان، نصیری،؛ حمیدرضا، یوسف، مجید، حسین (1391). مکان یابی دفن پسماندهای شهری با استفاده از AHP و SAW در محیط GIS (مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد). مجله محیط­‌شناسی، سال 38، شماره 61، صص 140 - 131.

11- چیت­‌سازان، دهقانی، راست­ منش، میرزایی؛ منوچهر، فاطمه، فاطمه، یحیی (1392). مکانیابی محل دفن پسماندهای جامد شهری با استفاده از فن­آوری­‌های اطلاعات مکانی منطق فازی تحلیل سلسله مراتبی Fuzzy-AHP (مطالعه موردی: رامهرمز). مجله کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی، سال 4 – شماره1، صص 56 – 39.

12- حیدریان، رنگزن، ملکی، تقی­‌زاده، عزیزی قلاتی؛ پیمان، کاظم، سعید، ایوب، سارا (1393). مکان­یابی محل دفن پسماند شهری با استفاده از مدل­‌های Fuzzy-AHP و Fuzzy TOPSIS در محیط GIS: مطالعه موردی شهر پاکدشت استان تهران. مجله بهداشت و توسعه، شماره 1، صص 13 – 1.

13- رامشت، حاتمی‌­فرد، موسوی؛ محمدحسین، رامین، سید حجت (1394). مکانیابی دفن پسماند جامد شهری با استفاده از مدل AHP و تکنیک GIS (مطالعه موردی: شهرستان کوهدشت). مجله جغرافیا و برنامه‌­ریزی، سال هفدهم، شماره 44، صص 138-  119.

14- رسولی، محمودزاده، یزدچی، زرین‌­بال؛ علی‌­اکبر، حسن، سعید، محمد (1391). ارزیابی روش‌­های تحلیل سلسله مراتبی و ترکیب خطی وزنی در مکان­یابی محل دفن مواد زاید شهری، مورد شناسی: شهرستان مرند. مجله جغرافیا و آمایش شهری، شماره 4،  صص 52 – 41.

15- رضویان، کانونی، فیروزی مجنده؛ محمدتقی، رضا، ابراهیم (1394). مکان یابی محل دفن پسماند جامد شهری (مطالعه موردی: شهر اردبیل). مجله برنامه­‌ریزی آمایش فضا، دوره نوزدهم، شماره 4، صص 91 – 67.

16- رنجبر، ترابی، حکیم­‌پور؛ ابوالفضل، سیدعلی، فرشاد (1393). مکان یابی دفن پسماندهای شهری براساس روش­‌های تحلیل سلسله مراتبی و پرامتی V به همراه برنامه‌­ریزی صفر و یک (مطالعه موردی: شهرستان تبری). نشریه علوم و فنون نقشه­‌برداری، دوره 4، شماره 2، صص 330 – 217.

17- روشنعلی، حاجی­‌زاده، اسفندیاری؛ محمد، رحمت‌­اله، فریبا (1392). معیارهای مؤثر برای مکان‌یابی مناسب محل دفن زباله روستای شیرداری. دومین کنفرانس بین­‌المللی مدیریت پسماند بازیافت و بیومس، تهران، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، مؤسسه خدمات مدیریت سیمیاتین.

18- رهنما، آقاجانی، فتاحی؛ محمدرحیم، حسین، مهدی (1391). مکان­­یابی محل دفن زباله با ترکیب روش میانگین­‌گیری وزن‌دار ترتیبی (OWA) و GIS در مشهد. مجله جغرافیا و مخاطرات طبیعی، شماره 3، صص 105 – 87.

19- زیاری، موسی­‌خانی، اباذرلو، اباذرلو؛ کرامت­‌اله، کامران، شهرام، سجاد (1391). مکان­یابی دفن مواد زاید جامد شهری با استفاده از مدل AHP (نمونه موردی شهرستان جلفا). مجله جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 1، شماره 3، صص 28 – 14.

20- سازمان حفاظت محیط زیست (1388). ضوابط و استانداردهای زیست محیطی مکان‌های دفن زباله، تهران: انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.

21- سالاری، معاضد، رادمنش؛ مرجان، هادی، فریدون (1391). مکان­یابی محل دفن پسماند شهری با  استفاده از مدل AHP_FUZZY در محیط GIS (مطالعه موردی: شهر شیراز). فصلنامه علمی پژوهشی طلوع آفتاب، سال 11، شماره 1، صص 109 – 96.

22- شاکری، حافظی مقدس، دهرآزما، جعفری­‌راد؛ فوزیه، ناصر، بهناز، علی­رضا (1392). کاربرد سیستم اطلاعات جغرافیایی و فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) در مکانیابی محل دفن مواد زاید جامد شهری در شهر گرمسار. هشتمین همایش انجمن زمین­‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، 15 و 16 آبان 1392، دانشگاه فردوسی مشهد.

23- شایسته عظیمیان، غفوری، حافظی مقدس؛ حسن، محمد، ناصر (1390). مکان­یابی محل دفن زباله شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی در محیط GIS مطالعه موردی شهرستان نیشابور، پانزدهمین همایش انجمن زمین­شناسی ایران، تهران، انجمن زمین­‌شناسی ایران، دانشگاه تربیت معلم.

24- شهاب، مهدوی؛ مهسا، مسعود (1393). مکانیابی محل مناسب دفن زباله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS (مطالعه موردی بخش هیر استان اردبیل). مجله جغرافیایی سرزمین، شماره 43، صص 14 – 1.

25- شیخی نارانی، حافظی مقدس؛ طهورا، ناصر (1386). مکان­یابی محل دفن پسماندهای خطرناک (مطالعه موردی استان قم). پنجمین همایش زمین­‌شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، تهران، انجمن زمین­‌شناسی مهندسی ایران، پژوهشکده سوانح طبیعی.

26- صفایی‌پور، مختاری چلچه، حسینی، سلیمانی راد؛ مسعود، صادق، سیدرضا، اسماعیل (1394). مکانیابی محل دفن پسماندهای روستایی با استفاده از تلفیق مدل تصمیم­‌گیری چند معیاره در محیط GIS (مطالعه موردی: شهرستان شهرکرد). مجله پژوهش و برنامه‌­ریزی روستایی، سال 4، شماره 4، شماره پیاپی 12، صص 75 -57.

27- صمدی، مرتضوی، محمد طاهری، فاتحی؛ محمدتقی، سیدمحمد، ابوالفضل، آرزو (1386). مکانیابی محل دفن زباله با استفاده از نرم‌­افزار GIS (مطالعه موردی: دهستان سردرود علیای شهرستان رزن). دهمین همایش ملی بهداشت محیط، همدان.

28- عنابستانی، جوانشیر؛ علی‌­اکبر، مهدی (1392) . مکانیابی محل دفن مناسب پسماندها در سکونتگاه‌های روستایی (مطالعه موردی: نقاط روستایی شهرستان خواف). مجله جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره ششم، صص 201 – 21.

29- غفاری گیلانده، غلامی؛ عطا، عبدالوهاب (1393). مقایسه کارآیی فنون تحلیل چند معیاری در بررسی تناسب ارضی (مطالعه موردی: مکان یابی محل دفن پسماندهای شهری شیراز). مجله پژوهش‌­های جغرافیای انسانی، دوره 46 ، شماره 2، صص 427 – 448.

30- متکان، شکیبا، پورعلی، نظم­‌فر؛ علی اکبر، علیرضا،  سیدحسین، حسین (1387). مکانیابی مناطق مناسب جهت دفن پسماند با استفاده از GIS (ناحیه مورد مطالعه: شهر تبریز). مجله علوم محیطی، سال 6، شماره 2، صص 132 – 121.

31- مجلسی، دامن­‌افشان؛ منیره، حجت (1388). مکان­یابی محل دفن پسماندهای شهری، شهرستان دزفول با استفاده  از سیستم اطلاعات جغرافیایی از (GIS). دوازدهمین همایش ملی بهداشت محیط ایران، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشکده بهداشت.

32- مرکز آمار ایران (1390). نتایج تفصیلی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 استان آذربایجان غربی.

33- موسوی، اباذرلو، موسی­‌خانی،  اباذرلو؛ میرستارصدر، شهرام، کامران، سجاد (1392). مکان­یابی بهینه دفن مواد زائد جامد شهری با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی (نمونه موردی شهرستان زنجان)، فصلنامه آمایش محیط، شماره 21، صص 88 – 55.

34- نعمتی، عبیات، دانشیان؛ مرتضی، محمود، حسن (1394). کاربرد مدل DRASTIC در مکانیابی محل دفن پسماند روستایی، مطالعه موردی: روستاهای شهرستان کارون. مجله پژوهش و برنامه­‌ریزی روستایی، سال 4، شماره 4، شماره پیاپی 12، صص 126 – 111.

35- نیک‌زاد، معرب، امیری، فروغی؛ وحید، یاسر، محمدجواد، نگار (1393). مکان­یابی محل دفن پسماند با استفاده از منطق فازی در GIS و مدل تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP) (ناحیه مورد مطالعه: شهرستان مینودشت). مجله علوم و تکنولوژی محیط زیست، دوره شانزدهم، صص 501 – 485.

36- نیکنامی، حافظی مقدس؛ مرضیه، ناصر (1389). مکان­یابی محل دفن زباله‌­های شهری در شهر گلپایگان با استفاده از سیستم GIS. فصلنامه زمین­‌شناسی کاربردی، سال 6، شماره 1، صص 57 – 66.

37- هادیانی، احدنژاد روشتی، کاظمی­‌زاده، شاهقلی؛ زهره، محسن، شمس­اله، امیر (1391). مکانیابی مراکز دفن پسماندهای جامد شهری با استفاده از منطق فازی در محیط GIS، مطالعه موردی: شهر زنجان . فصلنامه فضای جغرافیایی، سال 11، شماره 40، صص 133 – 116.

38- Beinat, Nijkamp; E, P (1998). Multicriteria analysis for land-use management (Vol. 9): Springer.

39- Boroushaki, Malczewski; S, J (2008). Implementing an extension of the analytical hierarchy process using ordered weighted averaging operators with fuzzy quantifiers in ArcGIS. Computers & Geosciences, 34(4), 399-410. doi: 10.1016/j.cageo.2007.04.003.

40- Chen, Blong, Jacobson; K, R, C (2001). MCE-RISK: integrating multicriteria evaluation and GIS for risk decision-making in natural hazards. Environmental Modelling & Software, 16(4),  pp 387-397.

41- Guiqin, Guoxue, Lijun; W. Li, Q.,  L, C (2009). “Landfill site selection using spatial information technologies and AHP: A case study inBeijing, China”, Journal of Environmental Management, Vol. 90, pp. 2414-2421.

42- Ian, H. (2010). An introduction to geographical information systems: Pearson Education India.

43- Jelokhani-Niaraki, Malczewski; M, J (2015). A group multicriteria spatial decision support system for parking site selection problem: A case study. Land Use Policy, 42, 492-508. doi: 10.1016/j.landusepol.2014.09.003.

44- Lafortezza, Chen, Sanesi, Crow;  R, J, G, T. R (2008). Patterns and Processes in Forest Landscapes. Patterns and Processes in Forest Landscapes, Edited by R. Lafortezza, J. Chen, G. Sanesi, and TR Crow. Berlin: Springer, 2008. ISBN: 978-1-4020-8503-1, 1.

45- Malczewski, J (2004). GIS-based land-use suitability analysis: a critical overview. Progress in planning, 62(1), pp 3-65.

46- Malczewski, J (2006). Ordered weighted averaging with fuzzy quantifiers: GIS-based multicriteria evaluation for land-use suitability analysis. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 8(4), 270-277. doi: 10.1016/j.jag.2006.01.003.

47- Malczewski, Rinner; J, C (2005). Exploring multicriteria decision strategies in GIS with linguistic quantifiers: A case study of residential quality evaluation. Journal of Geographical Systems, 7(2), 249-268. doi: 10.1007/s10109-005-0159-2.

48- Santé-Riveira, Crecente-Maseda, Miranda-Barrós, I,  R, D (2008). GIS-based planning support system for rural land-use allocation. Computers and Electronics in Agriculture, 63(2), 257-273. doi: 10.1016/j.compag.2008.03.007.