تلفیق سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS) و فرآیندهای تصمیم گیری چندمعیاره درمکان گزینی پارک های طبیعی- منطقه ای مطالعه موردی: استان مازندران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیارگروه جغرافیاوبرنامه ریزی شهری دانشگاه پیام نور

10.22131/sepehr.2019.34632

چکیده

مکان گزینی نواحی مستعد احداث پارکهای طبیعی- منطقهای،ازایدههای مهم در مدیریت و توسعه مکانهای جغرافیایی است. این امر نقش مهمی درحفاظت ازمنابع زیست محیطی واقتصادی کشورهای جهان ایفامیکند؛به طوری که توسعه آن درهرکشوری نیازمندمدیریت وبرنامهریزی مؤثردراین حوزه است. هدف ازپژوهش حاضر، شناسایی نواحی مستعداحداث پارکهای طبیعی- منطقهای دراستان مازندران است تاضمن حفاظت ازمنابع طبیعی استان،زمینه تأمین منابع مالی پایدار،برای مجموعه مدیریت استان فراهم شود. این تحقیق ازلحاظ هدف، کاربردی؛ازلحاظ روش،توصیفی- تحلیلی است وازتحلیل سلسله مراتبی ومجموعه سیستمهای تصمیمگیری چندمعیاره درکنارمجموعههای فازی واعمال نتایج درسیستم اطلاعات جغرافیایی،به منظورشناسایی نواحی مستعداحداث پارکهای طبیعی- منطقهای دراستان مازندران استفاده شده است. دراین مطالعه ازمعیارهای متفاوتی استفاده شد. الگوی بهینه موردنظردرمحیط نرمافزارGISبااستفاده ازمدلهای سلسلهمراتبی وفازی به طورجداگانه وزندهی شده ونقشه نهایی هرکدام تولیدشد. پس ازتلفیق لایههای ایجادشده باهردوفرآیند 129817 هکتارازاراضی این استان جهت ایجادپارکهای منطقهای مناسب تشخیص داده شد. همچنین معیارپوشش گیاهی طبیعی باوزن 34/0 درفرآیندسلسلهمراتبی و 127291/0 درمنطق فازی مهمترین معیاربرای تصمیمگیران لحاظ گردید. نتایج نشان داد دراستان مازندران مناطقی وجود داردکه مستعدایجادپارکهای منطقهای به صورت طبیعی خواهدبودوسامانه اطلاعات جغرافیایی نیزنقش مهمی را دراجرای این مطالعهایفانمودبه نحوی که نواحی شناسایی شده جهت ایجادپارکهای منطقهای،نزدیکترین فاصله رابامعیارهای موردنظرمقاله وهمزمان دورترین فاصله را بانواحی نامطلوب داشتهاند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Integrating the Geographic Information System (GIS) and multi-criteria decision-making processes in locating the natural-regional parks Case study: Mazandaran Province

نویسنده [English]

  • Reza Lahmian
Assistant professor of geography and urban planning Payam Noor University
چکیده [English]

Extended Abstract
Introduction
Statistics show that more than half of the world's population (54% in 2014) live in urban areas, although there are many differences between countries in terms of urbanization levels. For the first time in history, the urban population exceeded the rural population of the world in 2007. One of the most important problems of urban and environmental development is the shortage or lack of natural-regional parks in the center of the cities and in suburbs. Natural and regional parks have social, economic and ecological impacts in terms of the coherent structure which, is considered as a significant criterion for the betterment of the quality of living space and development of the community, with lots of benefits such as obtaining a suitable environment to develop the social coherence, maintain comfort and treat psychological and mental illnesses.Identifying the suitable locations for the natural-regional parks is one of the cases that should be taken into consideration regarding any type of development, including comprehensive plans, civil plans or regional plans. The purpose of this paper is to achieve the spatial organization of Mazandaran province in order to construct and allocate natural and regional parks in the regions of this province using the new scientific methods of spatial analysis in the GIS environment and applying multi-criteria decision-making techniques.
 
Research Method
The process of this study is descriptive and analytical.  Accordingly, the necessary data and criteria, including maps and information layers and satellite imagery were analyzed using ARC GIS 10 and ENVI 5.1 software. In order to weigh,in addition to taking the experts point to the criteria into account, the Marinoni extension in Arc GIS software was used with regard to the hierarchical decision-making process. The main criteria used in this study are natural vegetation, transportation network, welfare and service centers, cultural-educational centers, commercial-residential areas, population centers, industrial areas. As it was mentioned, the information layers were provided for each of the influential factors, and a weight was assigned to each of the layers, and then, appropriate weights were assigned to each of the information layers based on their significance using hierarchical analyzing model to provide the spatial modeling, and the information layers were integrated, and the optimal regions were identified using the provided model.
Results and Discussion
Identifying and selecting the factors influencing the location, are among the significant stages of the study. The more compatible are the identified factors with the land reality, the more satisfactory will be the outcomes of the location. Accordingly, in this study, weights have been assigned to each one of the weights based on the opinions of the experts, using the hierarchical model, and the criterion of the transportation network with relative normalized weight (0.311) has had the most importance among the main criteria.Natural vegetation (with a normalized score of 0.277), population centers (with a normalized score of 0.271), and travelling facilities and services (with a normalized score of 0.120) have been placed in the subsequent ranks, respectively. Accordingly, in this research, with regard to the opinions of the experts, four main criteria of industrial, population centers, commercial-residential, cultural-educational, welfare and services, transportation network and natural vegetation, each one of which includes sub-criteria as well,were taken into consideration .A combination of the AHP process and Fuzzy set was used for analyzing the spatial data, in order to evaluate the selected factors and the Geographic Information System (GIS) as well. As it is seen, areas with a very good desirability in Kalastan have accounted for 6.6%, and areas with the lowest potential for the construction of natural-regional parks in Kalastan constitute 5.5%. Similarly, areas with medium potential and regions with relatively appropriate potential in Kalastan of Mazandaran show an average of 12.4% and 10.1%, respectively. Estimates show that about 129817 hectares of the area of the province are susceptible to creating regional parks, i.e. the area No. 1, which will be a significant amount for the decision-makers and planners in the urban and regional areas in pursuit of achieving sustainable development and protecting the natural environment of this province. In the next regions, the priority of the selection will be with the experts and decision-makers of this field.
 
Conclusion
The purpose of this research was to identify the areas susceptible to the creation of regional parks in the province of Mazandaran, in order to provide the sustainable financial resources for the management of the province while, protecting the natural resources of the province. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Geographic Information System
  • Mazandaran province
  • multi-criteria decision making
  • Regional Parks

1. بهمن‌پور،محرم‌نژاد؛هومن،ناصـر (1388)؛بررسی اثرات توسعه شهری برفضای سبزشهرتهران وارائه راهکارهای مدیریتی،مجله علوم وتکنولوژی محیط‌زیست،دوره یازدهم،شماره چهار.

2. تقوایی،بهاری؛مسعود،عیسی (1391)،سطح‌بندی وسنجش درجه توسعه‌یافتگی شهرستان‌های استان مازندران بااستفاده ازمدل تحلیل عاملی وتحلیل خوشه‌ای،فصلنامه جغرافیاوبرنامه‌ریزی محیطی، 23 (4)، 15-38.

3. حیدری بخش؛مرضـیه(1387)،بررسی تطبیقی استانداردپارک‌هاوفضای سبزشهراصفهان بااستانداردهای موجود (مطالعه موردی: فضای سبزحاشیه زاینده‌رود).

4. درگاه اینترنتی خبرگزاری مهرجمهوری اسلامی ایرانwww.mehrnews.com

5. درگاه اینترنتی سازمان منابع طبیعی وآبخیزداری استان مازندران www.sari.frw.org.ir

6. درگاه اینترنتی سازمان نقشه‌برداری کشورwww.ncc.org.ir

7. درگاه اینترنتی مرکزآمارایرانwww.amar.org

8. محمدی،جمال،پایان‌نامه کارشناسی ارشدجغرافیاوبرنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان،گروه جغرافیا

9. محمدی،رخشانی نسب(1390)،تحلیل رفتاری عوامل کمی وکیفی مؤثر برجذب شهروندان بـه پارک‌های شهری دراصفهان،فصلنامه علمی - پژوهشی فضای جغرافیایی،دانشگاه آزاداسلامی واحداهر،شماره، 34 - 28 48.

10. محمدی،ضرابی،احمدیان؛جمال،اصـغر،مهدی (1391)،اولویت‌سنجی مکانی توسعه فضاهای سبزوپارک‌های شهری بـااستفاده ازروشAHP،مطالعه موردی: شهرمیاندوآب،فصلنامه علمی - پژوهشی نگرش‌های نودرجغرافیـای انسانی– سال چهارم،شماره دوم،بهار، 62- 41.

11. محمدی،محمدی ده چشمه،یگانـه؛جمال،مصطفی،منصور(1386)،ارزیابی کیفی نقش فضاهای سبزشهری وبهینه‌سازی اسـتفاده ازآن درشهرکرد،محیط‌ شناسی شماره 44،سال سی وسوم، 95-104.

12. وارثی،محمدی،شاهیوندی؛حمیدرضا،جمال،احمد (1387)،مکان‌یابی فضای سبزبااستفاده ازسیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی: شهرخرم‌آباد)،مجله جغرافیـاوتوسـعه ناحیه‌ای،شماره دهم،بهاروتابستان، - 83 103.

13. Artmann, M.& Chen, X.&Iojã, C. & Hof, A.&Onose, D.&Ponizy, L. &Lamovšek, A.Z.&Breuste, J. (2017);The role of urban ÿ green spaces in care facilities for elderly people across European cities. Urban For.Urban Green. 27, 203–213.

14. Fosgerau, M.&Frejinger, E. &Karlstrom, A. (2013); A link based network route choice model with unrestricted choice set. Transportation Research Part B.

15. Gupta, K.& Roy, A.&Luthra, K.&Maithani, S. (2016); GIS based analysis for assessing the accessibility at hierarchical levels of urban green spaces. Urban For.Urban Green. 2016, 18, 198–211.

16. I.P. Senanayake, W.D.D.P. Welivitiya, P.M. Nadeeka, Urban green spaces analysis for development planning in Colombo, Sri Lanka,utilizing THEOS satellite imagery – A remote sensing and GIS approach, Urban Forestry & Urban Greening 12 (2013) 307–314.

17. Ishizaka, M.&Labib, A.(2009); Analytic Hierarchy Process and Expert Choice: Benefits and Limitations, ORInsight, 22 (2009) (4): 201-220.

18. Jennifer, R.&Jason Byrne, W. &, P. Newell, J.(2014); Urban green space, public health, and environmental justice: The challenge of making cities ‘just green enough, Landscape and Urban Planning 125 (2014) 234–244

19. Kempenaar, A. &Westerink, J. &van Lierop, M. &Brinkhuijsen, M. &van den Brink, A. (2016);Design makes you understand”—Mapping the contributions of designing to regional planning and development” Landscape and Urban Planning, Volume 149, May (2016), Pages 20-30

20. La Rosa, D. (2014); Accessibility to greenspaces: GIS based indicators for sustainableplanning in a dense urban context, Ecological Indicators 42 (2014) 122–134

21. Lingjun, L. &Zong, H. &yan,H.(2006);Study on Land Use Suitability Assessment of Urban-Rural Planning Based on Remote Sensing—A Case Study of Liangping in Chongqing, Volume 62, Issue 1,Pages 3-65

22. Malczewski J.(2006); GIS-based multicriteria decision analysis: a survey of the literature. International Journal of Geographical Information Science, 20(7): 703-726.

23. Marinoni, O.(2007); Some word on the analysis hierarchy process and the provided ArcGIS extention, http://www.tudarrnstadt/./marinonient.html

24. McConnache M &shackleton(2010), pablic green space inequlity in small towns in south Africa.Habitateinter national,Vol34.

25. Methodological, 56, 70–80. http://doi.org/10.1016/j.trb.2013.07.012

26. Rasidi, M. H. &Jamirsah, N. &Said, I.(2012); Urban Green Space Design Affects Urban Residents’ Social Interaction, Social and Behavioral Sciences 68 (2012) 464 – 480

27. Sanayei, A. Mousavi, S. Farid, Yazdankhah, A.(2010); Group decision making process for supplier selection with Vikor under fuzzy environment, vol 37, pp 24–30

28. Saaty TL.(2002); Decision-making with the AHP: Why is the principal eigenvector necessary. European Journal of Operational Research, 145: 85-91.

29. Wu, H.Liu, L.YuZhenghongPeng, Y.(2018); Evaluation and Planning of Urban Green Space Distribution Based on Mobile Phone Data and Two-Step Floating Catchment Area Methodmportant criteria [14–16]. However, most accessibility evaluations are based on Sustainability 2018, www.mdpi.com/journal/sustainability 12 (2018) 1-11

30. Xu, J. &Song, X. &Wu, Y. &Zeng, Z.(2015); GIS-modelling based coal-fired power plant site identification and selectionOriginal Research Article Applied Energy, Volume 159, 1 December 2015, Pages 520-539

31. Zhanga, H. &Chenb, B. &Suna, Zh. &Baoa, Zh.(2013); Landscape perception and recreation needs in urban green space in Fuyang,Hangzhou, China, Urban Forestry & Urban Greening 12 (2013) 44– 52.